د رس اول: تعریف علم نحو

- علم نحو چه علمی است؟

– علمی است که از کیفیت ساختن جمله و ارتباط کلمات با یکدیگر و تغییر آخر کلمات از حیث اعراب و بناء بحث می کند.

- فایده علم نحو چیست؟

- فایده آن نگه داشتن زبان از خطاء در گفتار و نوشتار است.

-موضوع علم نحو چیست؟

- موضوع آن کلمه و کلام است.

1-    کلمه

موضوع علم نحو    

2-    کلام

-کلمات در زبان عربی بر چند قسم است؟

-به اعتباری بر دو قسم است  معرب و مبنی

- معرب یعنی چه و مبنی یعنی چه؟

- معرب به کلمه ای می گویند که آخرش متغیّر باشد و مبنی به کلمه ای می گویند که آخرش ثابت باشد.

- کلمه بر چند قسم است؟

کلمه بر سه قسم است. اسم- فعل- حرف

1-    معرب = آخرش متغیر

کلمات یا

2-    مبنی = آخرش ثابت

  1- اسم = مانند: زید- حسن- علی

اقسام کلمه      2- فعل = مانند : ضَرَبَ – یَضرِبُ – اِضرِب

3-    حرف = مانند : فی (در) مِن (از)

- چه اسم هایی معرب اند و چه اسم هائی مبنی، هستند؟

- اسم ها تماماً معرب اند بجز6 اسم

1- ضمائر (هُوَ) 2- موصولات (اَلَّذی) 3- اشارات (هذا) 4- اسماء شرط (مَن) 5- اسماء استفهام (کیف) 6- کنایات (کَم)

                   1- ضمائر مانند: هُو- اَنتَ- کُم

                   2- موصولات مانند: اَلَّذی- الَّتی

                   3- اسماء اشارات مانند: هذا- ذاکَ

اسماء مبنی      4- اسماء شرط مانند: مَن

                   5- اسماء استفهام مانند: کَیفَ

                   6- کنایات مانند: کَم

- آیا حروف معرب اند یا مبنی؟

- حروف تماماً مبنی، هستند.

                   1- حروف جَر (17) حرف اند.

                   2- حروف مشبّهه بفعل (6) حرفند.

حروف مبنی     3- حروف ندا (7) حرفند.

                   4- حروف ناصبه (4) حرفند.

4-    حروف جازمه (5) حرفند.

- از افعال کدام فعل مبنی است و کدام فعل معرب است؟

- فعل ماضی و فعل امر و صیغه جمع های مؤنث فعل مضارع مبنی، هستند و فعل مضارع معرب است و اگر آخر فعل مضارع نون تأکید داشته باشد مبنی است.

                   1- فعل ماضی تماماً مبنی می باشد 14 صیغه فعل ماضی

افعال مبنی      2- فعل امر مبنی می باشد

عبارتند از:       3- فعل مضارع صیغه جمع های مؤنث مبنی می باشد.

5-    فعل مضارع اگر آخرش نون تأکید داشته باشد مبنی است.

- بناء چیست؟ و بر چند قسم است؟

- بِنا همان حرکت آخر کلمه مبنی را بنا گویند که همیشه ثابت است و بنا بر چهار قسم است.

                             1- مبنی بر فتح مانند: = اَنتَ – رُبَّ

بِنا عبارت                  2- مبنی بر ضَم مانند: نَحنُ – منذُ

است از :                   3- مبنی بر کسر مانند: اَنتِ – اَمسِ

                             4- مبنی بر سکون   مانند: مِنْ- عَنْ

- اعراب چیست و بر چند نوع است؟

- اعراب همان حرکت آخر کلمه را گویند که متغیر است و بر چهار قسم است:

1- رفع- مانند: سعیدٌ اسم مرفوع و یَضرِبُ فعل مرفوع

2- نَصب- مانند: سعیداً اسم منصوب و اَن یَضربَ فعل منصوب

3- جَر- مانند: سَعیدٍ اسم مجرور= جر مختص به اسم است.

4- جزم= مانند: -لَم یَضرِب فعل مجزوم= جزم مختص به فعل است.

- کدام یک از این اعراب مشترک اند بین اسم و فعل و کدام یک مخصوص به فعل یا اسم است؟

- رفع و نصب بین اسم و فعل مشترک اند و جَر مختص به اسم است و جزم مختص به فعل

                     1- رفع مانند: سیعدٌ اسم یَضرِبُ فعل= مشترک بین اسم و فعل

اعراب مشترک

                   2- نصب مانند: سعیداً اسم اَن یَضرِبَ فعل= مشترک بین اسم و فعل

                             3- جَر مانند: سَعیدٍ = این مختص به اسم است.

اعراب مخصوص

                             4- جزم- مانند: -لَم یَضرِب این مختص به فعل است