منادی

درس بیست :منادی

1- منادا را تعریف کنید؟

1- منادا اسمی است که بعد از یکی از حروف ندا بیاید. مانند: یا عَلِیُّ

2- حروف ندا را نام ببرید؟

2- حروف ندا عبارتند از:

أ (برای نزدیک)

اَیُ (برای متوسط)

اَیا- هیا (برای دور)

3- برای هر یک از حروف یک مثال بزنید؟

3- أ- مانند: أ عَلِیٌّ- اُ عَبدَاللهِ

اَی- اَی عَلِیُّ

ایا- هیا: اَیا عَلِیُّ

4- اعراب منادی چیست؟

4- اگر منادی ما مفرد معرفه- یا نکره مقصوده باشد مرفوع خواهد بود

مانند: یا اللهُ- مفرد معرفه

مانند: یا رَجُلُ- نکره مقصوده

 

 

 

                             1- أ برای منادای نزدیک

          حروف ندا:       2- اَی برای منادای متوسط

                             3- اَیا برای منادای دور.

1-    هیا برای منادای دور.

 

2- و اگر منادی مضاف یا نکره غیرمقصوده باشد منصوب خواهد بود

مانند: یا غَفارَ الذُّنوبِ : مضاف

مانند: یا رَجُلا خُذ بیدی: نکره غیر مقصوده- کدام شخص نابینا

5- گفتیم اگر منادی مفرد باشد، مراد از این مفرد چیست؟

5- مفرد بر سه قسم است.

1- مفرد در مقابل تثنیه    2- مفرد در مقابل جمع      3- مفرد در مقابل مضاف

مراد ما مفرد در مقابل مضاف است اگر تثنیه و جمع باشد اشکال ندارد.

6- مراد از نکره مقصوده و غیر مقصوده چیست؟

6- نکره مقصوده: متکلم هنگام ندا او را نمی شناسد ولی او را می بیند.

نکره غیر مقصوده: متکلم هنگام ندا او را نمی شناسد و نمی بیند.

مانند: شخص کور- یا کسی از پشت دیوار کسی را صدا بزند.

 

 

 

 

 

 

                             1- اگر منادای ما مفرد معرفه باشد مرفوع است،

                             مانند: یا الله

                                    2- اگر منادای ما نکره مقصوده باشد مرفوع است،

احکام منادا                مانند: یا رَجُلُ

                                    3- اگر منادای ما مضاف باشد منصوب است،

                             مانند: یا غفّارَ الذّنوب

                                    4- اگر منادای ما نکره غیرمقصوده باشد منصوب است

                             مانند: یا رَجُلَ خُذ بِیَدی

 

                                    حروف ندا:

                                    1- أ برای نزدیک- أ عَلِیُّ

حروف ندا:                   2- اَی- برای متوسط- اَی عَبداللهِ

                                    3- اَیا هِیاء برای دور- اَیا عَبدَاَللهُ

 

 

 

 

1- منادی مفرد- در مقابل مضاف

2- منادی مضاف

انواع منادی:                  3  - ندبه= دعا

2-    استغاثه =

 

 

          اعراب             1- اگر مفرد معرفه- یا نکره مقصوده باشد منصوب است

          منادی             2- اگر مضاف و نکره غیر مقصوده باشد منصوب است

 

 

                             1- مفرد در مقابل تثنیه

مراد از مفرد:               2- مفرد در مقابل جمع

                             3- مفرد در مقابل مضاف (مراد از مفرد همین نوع است)

 

 

1- آیا حروف ندا با الف و لام (ال) جمع می شوند؟

1- حروف ندا با ال جمع نمی شوند   یا الناسُ گفته نمی شود.

اگر بخواهیم با ال جمع کنیم باید کلمه اَیُّها برای مذکر و اَیَّتُها برای مؤنث بین حرف ندا و کلمه ای که (ال) دارد بیاوریم

مانند:             یا اَیُّها الناسُ                 مذکر

                   یا اَیّتُها النفسُ مونث

البته کلمه الله استثنا است بین کلمه الله و حرف ندا چیزی فاصله نمی شود.

یا الله

2- آیا حرف ندا حذف می شود؟

2- بلی، ممکن است گاهی حرف ندا حذف می شود.

مانند: رَبَّنا ظَلَمنا اَنفُسنا- که یا ربَّنا بوده

یُوسُفُ اَعرِضٌ- یا یوسف بوده

و در کلمه الله اگر حرف ندا حذف شود در آخر آن میم مشَدّدی می آید. (یعنی تشدید دار)

مانند: یا الله = اَللهُمَّ

3- ندبه چه نوع منادائی است و چگونه ساخته می شود؟

3- نوع دیگری از ندا ندبه است شخص هنگام درد و رنج محبوبش را صدا می زند و او را بر سر اسم در می آوریم و الف و هاء ساکنی را به آخرش اضافه می کنیم.

مانند: وا محمداهُ وا محَبّتاه

4- استغاثه چیست و چگونه ساخته می شود؟

4- استغاثه کمک و یاری خواستن از کسی است در موقع گرفتاری.

طرز ساختن آن آوردن حرف ندا- یا- و لام مفتوحه لَ بر سر اسم.

مانند: یا اَلله- یا لَثاراتِ الحسین- یا لَلحُسین

5- چرا کلمه الله و لثارات و حسین، مجرورند؟

5- این کلمات بواسطه لام مجرور شده اند.

از کسی که طلب کمک می شود مستغاث گویند و مجرور است.

 

 

                             1- منادای مفرد- مانند: یا عَلِیّ

                             2- منادای مضاف مانند: یا عَبدَاللهِ

انواع منادی:               3- منادای ندبه مانند: وا محمداه

3-    منادای استغاثه مانند: یا لَلحُسَین

 

                             1- منادای مفرد- مرفوع است

                             2- نکره مقصوده مرفوع است.

          اعراب منادی     3- مضاف- منصوب است.

                             4- نکره غیرمقصوده- منصوب است.

 

 

خلاصه درس بیست

1- حروف ندا با الف و لام (اَل) جمع نمی شوند.

2- اگر بخواهیم با الف و لام بیاوریم باید (اَیُّها برای مذکر- اَیَّتُها برای مونث) بیاوریم.

3- گاهی حرف ندا حذف می شود.

4- منادای ندبه منادائی است که شخص هنگام درد و رنج محبوبش را صدا می زند.

5- منادای استغاثه کمک و یاری خواستن است در موقع گرفتاری

6- حروف ندا با الف و لام جمع نمی شود و اگر بخواهیم جمع کنیم باید ایها برای

مذکر و ایتها برای مونث بیاوریم.

 

 

مثتسنی

درس نوزدهم

1- مستثنی را تعریف کنید:

1- مستثنی اسمی است که به وسیله کلمات استثناء از حکم ما قبلش خارج شده باشد، مانند: «جاء القَوم اِلّا عَلیاً» به کلمه ی «علی» مستثنی می گویند که به وسیله ی «اِلّا» از حکم ما قبل استثنا شده.

2- کلمات استثنا بر چند قسم است؟

2- کلمات استثنا بر دو قسم است:

1- حروف استثنا.                  2- اسماء استثنا.

3- حروف استثنا و اسماء استثنا را بیان کنید:

3- حروف استثنا عبارت اند از:

«اِلّا- حاشا- عدا- خَلا»

و اسماء استثنا عبارت اند از:

«غَیر- سَوی»

مجموعاً شش کلمه استثنا داریم.

4- مستثنی و مستثنی منه و کلمات استثنا را در این مثال بیان کنید:

مثال: «جاءَ القَوم اِلّا عَلیّاً»

4- «جاءَ» فعل ماضی، «قَوم» فاعل  «جاءَ» مستثنی منه، «اِلّا» از حروف استثنا، «علیّاً» مستثنی (مستثنی منه یعنی آنچه از او استثنا شده.)

5- مستثنی بر چند قسم است؟

5- مستثنی بر سه قسم است.

1- مستثنی متصل

2- مستثنی منقطع

3- مستثنی مفرّغ (یعنی خالی شده)

6- مستثنی متصل چه نوع مستثنی است؟

6- اگر مستثنی از جنس مستثنی منه باشد متصل است،

مانند: «جاءَ القَوم اِلّا عَلیّاً» که علی از جنس قوم است.

7- مستثنی منقطع را توضیح دهید، با ذکر مثال:

7- مستثنی منقطع آن است که مستثنی از جنس مستثنی منه نباشد، مانند:

«جاءَ القَوم اِلّا حِمارَهم» که حمار از جنس قوم نیست.

8- مستثنی مفرّغ چیست؟

8- اگر مستثنی منه محذوف باشد مفرغ نامیده می شود یعنی خالی، مانند: «ما جاءَ اِلّا عَلِیُّ» در این مثال قوم که مستثنی منه بوده حذف شده

                                    1- متصل: مستثنی از جنس مستثنی منه باشد

اقسام مستثنی             2- منقطع: مستثنی از جنس مستثنی منه نباشد.

                             3- مفرّغ: مستثنی منه در کلام نباشد

 

 

 

 

1- حکم مستثنی منقطع را بیان کنید؟

1- مستثنی منقطع همیشه منصوب است چه جمله مثبت باشد یا منفی

مثال برای جمله مثبت، جاءَ الرجالُ الّا فاطِمةَ

فاطمه از جنس رجال نیست جمله هم مثبت است و منصوب

مثال برای جمله منفی: ماجاءَ القُوم اِلا حمارَهُم، حمار از جنس قوم نیست حمار منفی و منصوب است.

2- مستثنی متصل چه حکمی دارد؟

2- مستثنی متصل در صورت مثبت بودن منصوب است.

مانند: جاءَ القوم الا علیاً   علی مستثنی متصل و منصوب

در صورت منفی بودن دو حکم دارد. منصوب و مرفوع

ما جاءَ القوم اِلّا علیاً                  در حال نصب

ماجاءَ القوم اِلّا عَلِیٌّ               در حال رفع

                                    1- مستثنی منقطع منصوب است چه مثبت باشد چه منفی

اعراب                      2- مستثنی متصل در حال مثبت بودن منصوب است اگر منفی باشد به دو

مستثنی                   حال می آید هم منصوب و هم مرفوع

3- مستثنی مفرّغ بر حسب مقتضی جمله اعراب می گیرد، یعنی اگر فاعل باشد مرفوع اگر مفعول باشد منصوب و اگر مضافٌ الیه باشد مجرور.

 

3- اعراب مستثنی مفرّغ چیست؟

3- اعراب مستثنی مفرغ بر حسب اقتصاء جمله است

یعنی اگر فاعل باشد مرفوع است و اگر مفعول باشد منصوب

4- آیا برای شناخت اعراب مستثنی مفرغ راهی وجود دارد؟

بلی، دو راه وجود دارد:

یک می توانیم الّا را برداریم بعد بر حسب اقتصاء هر اعرابی که گرفت همان اعراب مستثنی خواهد بود.

مانند: ما جاءَ ... عَلِیٌ                  علی فاعل است می شود، ما جاءَ .... اِلّا عَلِیُّ

ما رایتُ ......... علیاً                   علی مفعول است می شود ما رایت .... اِلا علیاً

ما مررَتٌ....... بَعِلیِ                    علی مضافٌ الیه است می شود ما مررت .... اِلا بِعَلی

راه دوم اینست که بجای مستثنی منه حکم کلمه اَحَد بیاوریم هر اعرابی که اَحَد گرفت همان اعراب برای مستثنی قرار می دهیم.

مانند: ما جاءَ اَحَدٌ الا عَلِیٌ                      اَحَد فاعل واقع شده مرفوع است

پس اعراب مستثنی ما مرفوع است.

                             1- مرفوع است اگر بجای فاعل قرار گیرد: ما جاءَ اِلا عَلِیٌ

حکم مستثنی               2- منصوب است اگر بجای مفعول واقع شود: ما رایتُ اِلا علیاً

مفرغ                             3-مجرور است اگر مضافٌ الیه واقع شود: ما مرَرتُ اِلا بعلیٍ

 

 

خلاصه درس19

1- مستثنی اسمی است که به وسیله کلمات استثنا از حکم ماقبلش جدا شده.

2- کلمات استثنا عبارت اند از: (الا، خَلا، عَدا، حاشا) این ها حرف اند و (سِوی، غیر) این ها اسم اند.

3- مستثنی بر سه قسم است:

                        1- متصل

مستثنی          2- منقطع

                        3- مفرّغ

 

1- حکم مستثنی منقطع نصب است چه مثبت باشد یا منفی

2- حکم مستثنی متصل در صورت مثبت بودن نصب است اگر منفی باشد هم نصب و هم رفع جایز است

3- حکم مستثنی مفرّغ بستگی به جمله دارد.

الف: اگر فاعل باشد مرفوع

ب: اگر مفعول باشد منصوب

ج: اگر مضافٌ الیه باشد مجرور

تمیز

درس هجدهم :تمییز

1- تمیز را تعریف کنید؟

1- تمیز اسمی است جامد و نکره – که بعد از کلمه یا نسبت مهمی می آید.

و ابهام آن را برطرف می سازد.

مانند: إشتَریتُ عِشریْنَ کتاباً

کتاب تمیز است برای عشرین

2- تمیز بر چند قسم است؟

2- تمیز بر دو قسم است:

1- تمیز ذات: رفع ابهام از کلمه می کند.

2- تمیز نسبت: رفع ابهام از نسبت موجود در جمله می کند.

3- تمیز ذات بر چند قسم است؟

3- تمیز ذات بر سه قسم است

1- تمیز برای عدد= مانند: بِعتُ عَشُرین کتاباً

2- تمیز برای جنس = رئیتُ خاتماً ذهَباً

3- تمیز برای مقدار و مقدار بر چند قسم است

 

 

 

 

                                      1- برای عدد، مانند: بعث عشرین کتاباً

                   1- تمیز از       2- برای جنس، مانند: رئیتُ خاتماً ذهباً

                   ذات    

تمیز                                     1- وزن

                   2- برای مقدار    2- کیل

                                         3- مساحت

                   3- تمیز برای رفع ابهام از نسبت

تمیز مقدار عبارت است از:

الف: وزن مانند: إشَتَریتُ منوینِ عَسَلاً

ب: کیل مانند: اَعطَیتُ الفَقیر صاعاً قُمحاً

ج: مساحت مانند: هذا ذِراعٌ اَرضاً

4- تمیز نسبت را توضیح دهید؟

4- تمیز نسبت رفع ابهام می کند از نسبت موجود در جمله.

مانند: علیٌ اَفضلُ منکَ عِلماً

اول مشخص نبود علی از چه جهتی از تو برتر است وقتی علماً را آوردیم رفع ابهام شد.

5- کدامیک از این تمیز ها مجرور واقع می شوند؟

5- گاهی ممکن است تمیز ذات مجرور واقع شود.

به حرف جر یا به اضافه

مانند: رایتُ خاتم ذهبٍ = مجرور به اضافه

مانند: رایتُ خاتماً من ذهبٍ = مجرور به حرف جر

1- تمیز اعداد بر چند دسته است؟

1- تمیز اعداد بر سه دسته تقسیم می شوند.

1- تمیز از عدد سه تا عدد ده              از 3 تا 10

2- تمیز از عدد ده تا عدد صد              از 10 تا 100

3- تمیز از عدد صد به بالا                  از 100 به بالا

2- حکم هر سه قسم تمیز را بیان کنید؟

2- تمیز عدد 3 تا 10 جمع است و مجرور، لفظاً مجروراً و محلاً منصوب،

مانند: عِندی ثَلاثَةُ رِجالٍ، رجال تمیز است محلاً منصوب و لفظاً مجرور

حکم تمیز عدد ده تا صد مفرد است و منصوب،

مانند: اِنّی رَأیتُ اَحَدَ عَشَرَ کَوکَباً، کوکب تمیز مفرد و منصوب است.

حکم تمیز عدد صد به بالا مفرد است و مجرور،

مانند: رَأیتُ ماَةَ رَجُلٍ، رجل مفرد است و مجرور.

3- چرا می گوییم لفظاً مجرور و محلاً منصوب؟

3- برای اینکه حکم تمیز این است که منصوب باشد اما دراینجا چون مضافٌ الیه واقع شده مجرور است. لذا می گوییم لفظاً مجرور است چون مضاف الیه است و محلاً منصوب است، چون تمیز است و تمیز از منصوبات است.

شعر

ز سه تا ده همه جمع اند و مجرور

ز ده تا صد همه فرد ند و منصوب

ز صد برتر همه فردند و مجررو

4-تمییز در اصل چیست؟

4- تمییز در اصل مبتدا، فاعل، یا مفعول است:

روش تشخیص:

الف( تمییز اگر بعد از وزن أَفعل بیاید یا در جمله اسمیه واقع شود در اصل مبتدا است:

هذا الرجلُ اکثرُ منّا علماً ». علمُ هذا الرجلِ اکثرُ منّا «

ب( تمییز اگر بعد از فعل لازم بیاید در اصل فاعل است.

إزدَهرتْ هذِهِ الحدیقةُ وَردا ». ازدَهَر وردُ هذا الحدیقةِ «

ج( تمییز اگر بعد از متعدی بیاید در اصل مفعول است.

فَجّرنَا الارضَ عیونا ».فجّرنا عیونَ الأرضِ «

نکته: اصل تمییز ویژه تمییز نسبت است پس تمییز مفرد اصل ندار.

-1 اگرجمله ما جمله فعلیه باشد وفعل آن لازم باشد،اصل تمییز به صورت فاعل خواهدبودیعنی درجمله -

جدیدتمییزدرنقش فاعل خواهدبود وفاعل جمله قبل نقش مضاف الیه راخواهدداشت.

مثل فاضَ النَّهرُ ماء ا.)فاضَ فعل النَّهرُ فاعل ماء ا تمییز(

تبدیل:فاضَ ماء النَّهرِ .)فاضَ فعل ماء فاعل النَّهرِ مضاف الیه(

2- اگرجمله ماجمله فعلیه باشدوفعل آن متعدی باشد،اصل تمییز،مفعول میشودیعنی تمییزدرنقش مفعول ومفعول قبلی درنقش مضاف الیه درمی آید.

درنقش مضاف الیه درمی آید.

تمیز

درس هجدهم :تمییز

1- تمیز را تعریف کنید؟

1- تمیز اسمی است جامد و نکره – که بعد از کلمه یا نسبت مهمی می آید.

و ابهام آن را برطرف می سازد.

مانند: إشتَریتُ عِشریْنَ کتاباً

کتاب تمیز است برای عشرین

2- تمیز بر چند قسم است؟

2- تمیز بر دو قسم است:

1- تمیز ذات: رفع ابهام از کلمه می کند.

2- تمیز نسبت: رفع ابهام از نسبت موجود در جمله می کند.

3- تمیز ذات بر چند قسم است؟

3- تمیز ذات بر سه قسم است

1- تمیز برای عدد= مانند: بِعتُ عَشُرین کتاباً

2- تمیز برای جنس = رئیتُ خاتماً ذهَباً

3- تمیز برای مقدار و مقدار بر چند قسم است

 

 

 

 

                                      1- برای عدد، مانند: بعث عشرین کتاباً

                   1- تمیز از       2- برای جنس، مانند: رئیتُ خاتماً ذهباً

                   ذات    

تمیز                                     1- وزن

                   2- برای مقدار    2- کیل

                                         3- مساحت

                   3- تمیز برای رفع ابهام از نسبت

تمیز مقدار عبارت است از:

الف: وزن مانند: إشَتَریتُ منوینِ عَسَلاً

ب: کیل مانند: اَعطَیتُ الفَقیر صاعاً قُمحاً

ج: مساحت مانند: هذا ذِراعٌ اَرضاً

4- تمیز نسبت را توضیح دهید؟

4- تمیز نسبت رفع ابهام می کند از نسبت موجود در جمله.

مانند: علیٌ اَفضلُ منکَ عِلماً

اول مشخص نبود علی از چه جهتی از تو برتر است وقتی علماً را آوردیم رفع ابهام شد.

5- کدامیک از این تمیز ها مجرور واقع می شوند؟

5- گاهی ممکن است تمیز ذات مجرور واقع شود.

به حرف جر یا به اضافه

مانند: رایتُ خاتم ذهبٍ = مجرور به اضافه

مانند: رایتُ خاتماً من ذهبٍ = مجرور به حرف جر

1- تمیز اعداد بر چند دسته است؟

1- تمیز اعداد بر سه دسته تقسیم می شوند.

1- تمیز از عدد سه تا عدد ده              از 3 تا 10

2- تمیز از عدد ده تا عدد صد              از 10 تا 100

3- تمیز از عدد صد به بالا                  از 100 به بالا

2- حکم هر سه قسم تمیز را بیان کنید؟

2- تمیز عدد 3 تا 10 جمع است و مجرور، لفظاً مجروراً و محلاً منصوب،

مانند: عِندی ثَلاثَةُ رِجالٍ، رجال تمیز است محلاً منصوب و لفظاً مجرور

حکم تمیز عدد ده تا صد مفرد است و منصوب،

مانند: اِنّی رَأیتُ اَحَدَ عَشَرَ کَوکَباً، کوکب تمیز مفرد و منصوب است.

حکم تمیز عدد صد به بالا مفرد است و مجرور،

مانند: رَأیتُ ماَةَ رَجُلٍ، رجل مفرد است و مجرور.

3- چرا می گوییم لفظاً مجرور و محلاً منصوب؟

3- برای اینکه حکم تمیز این است که منصوب باشد اما دراینجا چون مضافٌ الیه واقع شده مجرور است. لذا می گوییم لفظاً مجرور است چون مضاف الیه است و محلاً منصوب است، چون تمیز است و تمیز از منصوبات است.

شعر

ز سه تا ده همه جمع اند و مجرور

ز ده تا صد همه فرد ند و منصوب

ز صد برتر همه فردند و مجررو

4-تمییز در اصل چیست؟

4- تمییز در اصل مبتدا، فاعل، یا مفعول است:

روش تشخیص:

الف( تمییز اگر بعد از وزن أَفعل بیاید یا در جمله اسمیه واقع شود در اصل مبتدا است:

هذا الرجلُ اکثرُ منّا علماً ». علمُ هذا الرجلِ اکثرُ منّا «

ب( تمییز اگر بعد از فعل لازم بیاید در اصل فاعل است.

إزدَهرتْ هذِهِ الحدیقةُ وَردا ». ازدَهَر وردُ هذا الحدیقةِ «

ج( تمییز اگر بعد از متعدی بیاید در اصل مفعول است.

فَجّرنَا الارضَ عیونا ».فجّرنا عیونَ الأرضِ «

نکته: اصل تمییز ویژه تمییز نسبت است پس تمییز مفرد اصل ندار.

-1 اگرجمله ما جمله فعلیه باشد وفعل آن لازم باشد،اصل تمییز به صورت فاعل خواهدبودیعنی درجمله -

جدیدتمییزدرنقش فاعل خواهدبود وفاعل جمله قبل نقش مضاف الیه راخواهدداشت.

مثل فاضَ النَّهرُ ماء ا.)فاضَ فعل النَّهرُ فاعل ماء ا تمییز(

تبدیل:فاضَ ماء النَّهرِ .)فاضَ فعل ماء فاعل النَّهرِ مضاف الیه(

2- اگرجمله ماجمله فعلیه باشدوفعل آن متعدی باشد،اصل تمییز،مفعول میشودیعنی تمییزدرنقش مفعول ومفعول قبلی درنقش مضاف الیه درمی آید.

درنقش مضاف الیه درمی آید.

حال

درس هفدهم :حال

 

1- حال چه اسمی است؟

1- اسم منصوب مشتقی است که حالت و چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- برای هر یک جداگانه مثال بزنید.

2- جاءَ سعیدٌ راکِباً (فعل) سَعید (فاعل) راکباً (حال) = ذوالحال فاعل است.

مثال: رَأیتُ عَلیّاً ضاحِکاً

ریء (فعل) تُ (فاعل) علیاً (مفعول) ضاحکاً (حال) = ذوالحال مفعول است.

جاءَ علیّ و سعیدً ضاحکینِ   حال از هر دو

3- به کسی که دارنده و صاحب حال است چه می گویند؟

3- به دارنده و صاحب حال (ذوالحال) گویند یعنی در جمله

جاءَ علیٌ راکباً = علی ذوالحال است و راکباً حال

4- حال بر چند قسم است؟

4- حال مانند: خبر بر 3 قسم است

1- مفرد          2- جمله         3- شبه جمله

 

 

 

 

                             1- مفرد          1- مشتق، مانند: جاءَ علیٌ باکیاً

                                                            2- جامد، مانند: کَرَّ سعیدٌ اَسَداً

حال                         2- جمله         1- فعلیه: جاءَ سعیدٌ یَرکُضٌ

                                                            2- اسمیه: سَهَرْتَ و الناس نائِمونَ

                             3- شبه جمله           1- جار و مجرور: رأیتُ علیاً علی الشجرة

                                                            2- ظرفیه: خَطَبَ سَعیدٌ فَوقَ المنبَر      

5- حال مفرد و جمله و شبه جمله را توضیح دهید؟

ج5- هر یک از آن ها بر دو قسم هستند؟

س6- شرائط حال و ذوالحال را بنویسید؟

ج6- شرایط حال = نکره باشد و مؤخر

شرایط ذوالحال = معرفه باشد و مقدم

 

شرائط            1- حال باید نکره باشد.

حال:              2- حال باید مؤخّر باشد.

 

شرائط            1- باید معرفه باشد.

 ذوالحال          2- باید مقدّم باشد.

 

 

7- آیا حال بر ذوالحال مقدم باشد؟

7- بلی اگر ذوالحال نکره باشد حال بر او مقدم می شود.

مانند: جاءَ راکباً رَجُلُ که رجل ذوالحال است و نکره حال بر او مقدم شده

 

شرایط حال

1- اسم منصوب مشتقی است

2- حالت و چگونگی فاعل و مفعول یا هر دو را بیان می کند.

3- نکره است.

4- مؤخر است از ذوالحال

اعراب حال :

الف دراسم مفرد:تنوین نصب اً.مثل جاء الطفلُ باکیاً.

ب دراسم مثنی:یاء.مثل جاء التلمیذانِ فرحینِ.

ج دراسم جمع مذکّرسال:یاء.مثل خَرَجَ الطّلاّببُ فرحینَ .

د دراسم جمع مؤنث سال:اتٍ .مثل جاءَت المعلّماتُ فرحاتٍ .

ر دراسم مقصور:تقدیری.ترکَ المریضُ المستشفی مشافی.

ز درجمله اسمیه/فعلیه شبه جمله:محلا ا منصوب.مثل رَأیتُ الطفلَ یلعبُ.

الصبر صَبرانِ صَبرٌعلی ما تَکرَه وَ صَبر صَبر عَمّا تُحِبُ.

صبردونوع است:صبربرآنچه نمی پسندی،صبربرآنچه دوست می داری

 

در ترجمه ي جمله ي حالیه كه فعلیه است مطابق با قاعده ي زیر مي آید :

ماضي + ماضي = ماضي بعید و یا ماضي ساده

خرج المعلم و قد علَّمنا اشیاء كثیرةا : معلم خارج شد در حالي كه مطالب بسیاري را به ما آموخته بود )یا آموخت(

ماضي + مضارع = ماضي استمراري

جاءت المعلمه و هي تتكلم باللغه العربیه : معلم آمد در حالي كه به زبان عربي سخن مي گفت .

خلاصه درس هجدهم

1- حال اسم منصوبی است و مشتق که حالت چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- حال نکره است و مؤخر

3- ذوالحال معرفه است و مقدم

4- حال یا مفرد است یا جمله یا شبه جمله

1. مفرد، مشتق و جامد
2. جمله اسمیه و فعلیه
3. شبه جمله، ظرف و جار و مجرور

 

 

حال

درس هفدهم :حال

 

1- حال چه اسمی است؟

1- اسم منصوب مشتقی است که حالت و چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- برای هر یک جداگانه مثال بزنید.

2- جاءَ سعیدٌ راکِباً (فعل) سَعید (فاعل) راکباً (حال) = ذوالحال فاعل است.

مثال: رَأیتُ عَلیّاً ضاحِکاً

ریء (فعل) تُ (فاعل) علیاً (مفعول) ضاحکاً (حال) = ذوالحال مفعول است.

جاءَ علیّ و سعیدً ضاحکینِ   حال از هر دو

3- به کسی که دارنده و صاحب حال است چه می گویند؟

3- به دارنده و صاحب حال (ذوالحال) گویند یعنی در جمله

جاءَ علیٌ راکباً = علی ذوالحال است و راکباً حال

4- حال بر چند قسم است؟

4- حال مانند: خبر بر 3 قسم است

1- مفرد          2- جمله         3- شبه جمله

 

 

 

 

                             1- مفرد          1- مشتق، مانند: جاءَ علیٌ باکیاً

                                                            2- جامد، مانند: کَرَّ سعیدٌ اَسَداً

حال                         2- جمله         1- فعلیه: جاءَ سعیدٌ یَرکُضٌ

                                                            2- اسمیه: سَهَرْتَ و الناس نائِمونَ

                             3- شبه جمله           1- جار و مجرور: رأیتُ علیاً علی الشجرة

                                                            2- ظرفیه: خَطَبَ سَعیدٌ فَوقَ المنبَر      

5- حال مفرد و جمله و شبه جمله را توضیح دهید؟

ج5- هر یک از آن ها بر دو قسم هستند؟

س6- شرائط حال و ذوالحال را بنویسید؟

ج6- شرایط حال = نکره باشد و مؤخر

شرایط ذوالحال = معرفه باشد و مقدم

 

شرائط            1- حال باید نکره باشد.

حال:              2- حال باید مؤخّر باشد.

 

شرائط            1- باید معرفه باشد.

 ذوالحال          2- باید مقدّم باشد.

 

 

7- آیا حال بر ذوالحال مقدم باشد؟

7- بلی اگر ذوالحال نکره باشد حال بر او مقدم می شود.

مانند: جاءَ راکباً رَجُلُ که رجل ذوالحال است و نکره حال بر او مقدم شده

 

شرایط حال

1- اسم منصوب مشتقی است

2- حالت و چگونگی فاعل و مفعول یا هر دو را بیان می کند.

3- نکره است.

4- مؤخر است از ذوالحال

اعراب حال :

الف دراسم مفرد:تنوین نصب اً.مثل جاء الطفلُ باکیاً.

ب دراسم مثنی:یاء.مثل جاء التلمیذانِ فرحینِ.

ج دراسم جمع مذکّرسال:یاء.مثل خَرَجَ الطّلاّببُ فرحینَ .

د دراسم جمع مؤنث سال:اتٍ .مثل جاءَت المعلّماتُ فرحاتٍ .

ر دراسم مقصور:تقدیری.ترکَ المریضُ المستشفی مشافی.

ز درجمله اسمیه/فعلیه شبه جمله:محلا ا منصوب.مثل رَأیتُ الطفلَ یلعبُ.

الصبر صَبرانِ صَبرٌعلی ما تَکرَه وَ صَبر صَبر عَمّا تُحِبُ.

صبردونوع است:صبربرآنچه نمی پسندی،صبربرآنچه دوست می داری

 

در ترجمه ي جمله ي حالیه كه فعلیه است مطابق با قاعده ي زیر مي آید :

ماضي + ماضي = ماضي بعید و یا ماضي ساده

خرج المعلم و قد علَّمنا اشیاء كثیرةا : معلم خارج شد در حالي كه مطالب بسیاري را به ما آموخته بود )یا آموخت(

ماضي + مضارع = ماضي استمراري

جاءت المعلمه و هي تتكلم باللغه العربیه : معلم آمد در حالي كه به زبان عربي سخن مي گفت .

خلاصه درس هجدهم

1- حال اسم منصوبی است و مشتق که حالت چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- حال نکره است و مؤخر

3- ذوالحال معرفه است و مقدم

4- حال یا مفرد است یا جمله یا شبه جمله

1. مفرد، مشتق و جامد
2. جمله اسمیه و فعلیه
3. شبه جمله، ظرف و جار و مجرور

 

 

حال

درس هفدهم :حال

 

1- حال چه اسمی است؟

1- اسم منصوب مشتقی است که حالت و چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- برای هر یک جداگانه مثال بزنید.

2- جاءَ سعیدٌ راکِباً (فعل) سَعید (فاعل) راکباً (حال) = ذوالحال فاعل است.

مثال: رَأیتُ عَلیّاً ضاحِکاً

ریء (فعل) تُ (فاعل) علیاً (مفعول) ضاحکاً (حال) = ذوالحال مفعول است.

جاءَ علیّ و سعیدً ضاحکینِ   حال از هر دو

3- به کسی که دارنده و صاحب حال است چه می گویند؟

3- به دارنده و صاحب حال (ذوالحال) گویند یعنی در جمله

جاءَ علیٌ راکباً = علی ذوالحال است و راکباً حال

4- حال بر چند قسم است؟

4- حال مانند: خبر بر 3 قسم است

1- مفرد          2- جمله         3- شبه جمله

 

 

 

 

                             1- مفرد          1- مشتق، مانند: جاءَ علیٌ باکیاً

                                                            2- جامد، مانند: کَرَّ سعیدٌ اَسَداً

حال                         2- جمله         1- فعلیه: جاءَ سعیدٌ یَرکُضٌ

                                                            2- اسمیه: سَهَرْتَ و الناس نائِمونَ

                             3- شبه جمله           1- جار و مجرور: رأیتُ علیاً علی الشجرة

                                                            2- ظرفیه: خَطَبَ سَعیدٌ فَوقَ المنبَر      

5- حال مفرد و جمله و شبه جمله را توضیح دهید؟

ج5- هر یک از آن ها بر دو قسم هستند؟

س6- شرائط حال و ذوالحال را بنویسید؟

ج6- شرایط حال = نکره باشد و مؤخر

شرایط ذوالحال = معرفه باشد و مقدم

 

شرائط            1- حال باید نکره باشد.

حال:              2- حال باید مؤخّر باشد.

 

شرائط            1- باید معرفه باشد.

 ذوالحال          2- باید مقدّم باشد.

 

 

7- آیا حال بر ذوالحال مقدم باشد؟

7- بلی اگر ذوالحال نکره باشد حال بر او مقدم می شود.

مانند: جاءَ راکباً رَجُلُ که رجل ذوالحال است و نکره حال بر او مقدم شده

 

شرایط حال

1- اسم منصوب مشتقی است

2- حالت و چگونگی فاعل و مفعول یا هر دو را بیان می کند.

3- نکره است.

4- مؤخر است از ذوالحال

اعراب حال :

الف دراسم مفرد:تنوین نصب اً.مثل جاء الطفلُ باکیاً.

ب دراسم مثنی:یاء.مثل جاء التلمیذانِ فرحینِ.

ج دراسم جمع مذکّرسال:یاء.مثل خَرَجَ الطّلاّببُ فرحینَ .

د دراسم جمع مؤنث سال:اتٍ .مثل جاءَت المعلّماتُ فرحاتٍ .

ر دراسم مقصور:تقدیری.ترکَ المریضُ المستشفی مشافی.

ز درجمله اسمیه/فعلیه شبه جمله:محلا ا منصوب.مثل رَأیتُ الطفلَ یلعبُ.

الصبر صَبرانِ صَبرٌعلی ما تَکرَه وَ صَبر صَبر عَمّا تُحِبُ.

صبردونوع است:صبربرآنچه نمی پسندی،صبربرآنچه دوست می داری

 

در ترجمه ي جمله ي حالیه كه فعلیه است مطابق با قاعده ي زیر مي آید :

ماضي + ماضي = ماضي بعید و یا ماضي ساده

خرج المعلم و قد علَّمنا اشیاء كثیرةا : معلم خارج شد در حالي كه مطالب بسیاري را به ما آموخته بود )یا آموخت(

ماضي + مضارع = ماضي استمراري

جاءت المعلمه و هي تتكلم باللغه العربیه : معلم آمد در حالي كه به زبان عربي سخن مي گفت .

خلاصه درس هجدهم

1- حال اسم منصوبی است و مشتق که حالت چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- حال نکره است و مؤخر

3- ذوالحال معرفه است و مقدم

4- حال یا مفرد است یا جمله یا شبه جمله

1. مفرد، مشتق و جامد
2. جمله اسمیه و فعلیه
3. شبه جمله، ظرف و جار و مجرور

 

 

مفعول مطلق

درس چهاردهم:

مفعول مطلق

1- مفعول مطلق چه مفعولی است؟

1- مصدری است منصوب از جنس ما قبلش می باشد،

مانند: نَصَرتُ زیداً نصراً = نصْراً مفعول مطلق است و منصوب است و از جنس فعل ماقبلش هست.

2- مفعول مطلق بر چند قسم است؟

2- مفعول مطلق بر سه قسم است

الف: مفعول مطلق تأکیدی

ب: مفعول مطلق نوعی

ج: مفعول مطلق عددی

                             1- مفعول مطلق باید مصدر باشد

شرایط مفعول             2- باید منصوب باشد

   مطلق                    3- از جنس فعل ماقبل باشد.

3- مفعول مطلق تأکیدی را توضیح دهید؟

3- مفعول مطلق تأکیدی فعل ماقبلش را تأکید می کند.

مانند: نَصَرتُ زَیداً نَصراً

نَصَر (فعل) تُ (فاعل) زیداً (مفعول به) نصراً (مفعول تأکیدی)

4- مفعول مطلق نوعی را بیان کنید؟

نوع فعل ماقبلش را بیان می کند،

مانند: ضَرَبتُه ضَرباً شَدیداً

ضَرَبَ (فعل) تُ (فاعل) هـ (مفعول به) ضَرَباً شَدیداً (مفعول مطلق نوعی)

                             1- مفعول مطلق تأکیدی، فعل را تأکید می کند،

اقسام مفعول              2- مفعول مطلق نوعی، نوع فعل را بیان می کند.

مطلق:                      3- مفعول مطلق عددی، عدد فعل را بیان می کند.

5- مفعول مطلق عددی را بیان کنید؟

5- مفعولی است که عدد فعلش را بیان می کند، ضَرَبَتَهُ ضَرَبهً

مانند: ضَرَبَ (فعل) تُ (فاعل) هـ (مفعول به) ضَرَبهً (مفعول مطلق عددی) ة، تا، تاء وحدت است

6- آیا می شود مفعول مطلق را از فعل دیگری آورد؟

6- می شود مفعول مطلق را از فعل دیگری آورد به شرط اینکه از نظر معنا یکی باشند (معنای مترادفی داشته باشند) مانند جَلَسْتُ قُعُوداً

جَلسَ (فعل) تُ (فاعل) قعوداً (مفعول مطلق) که هر دو دارای یک معنا است.

جلس: نشست             قعد: نشست

7- آیا عامل مفعول مطلق حذف می شود

7- گاهی عامل مفعول مطلق حذف می شود.

مانند: حمداً که بوده أحمدُک حَمداً

اَحمدُ (فعل و فاعل) ک (مفعول به) حَمداً (مفعول مطلق) که اَحْمَدُکَ حذف شده

 

خلاصه درس چهاردهم

1- مفعول مطلق مصدری است منصوب از جنس فعل ماقبلش یا اینکه از نظر معنا یکی باشد

2- مفعول مطلق بر سه قسم است:

1- تأکیدی

2- نوعی

3- عددی

مفعول مطلق

درس چهاردهم:

مفعول مطلق

1- مفعول مطلق چه مفعولی است؟

1- مصدری است منصوب از جنس ما قبلش می باشد،

مانند: نَصَرتُ زیداً نصراً = نصْراً مفعول مطلق است و منصوب است و از جنس فعل ماقبلش هست.

2- مفعول مطلق بر چند قسم است؟

2- مفعول مطلق بر سه قسم است

الف: مفعول مطلق تأکیدی

ب: مفعول مطلق نوعی

ج: مفعول مطلق عددی

                             1- مفعول مطلق باید مصدر باشد

شرایط مفعول             2- باید منصوب باشد

   مطلق                    3- از جنس فعل ماقبل باشد.

3- مفعول مطلق تأکیدی را توضیح دهید؟

3- مفعول مطلق تأکیدی فعل ماقبلش را تأکید می کند.

مانند: نَصَرتُ زَیداً نَصراً

نَصَر (فعل) تُ (فاعل) زیداً (مفعول به) نصراً (مفعول تأکیدی)

4- مفعول مطلق نوعی را بیان کنید؟

نوع فعل ماقبلش را بیان می کند،

مانند: ضَرَبتُه ضَرباً شَدیداً

ضَرَبَ (فعل) تُ (فاعل) هـ (مفعول به) ضَرَباً شَدیداً (مفعول مطلق نوعی)

                             1- مفعول مطلق تأکیدی، فعل را تأکید می کند،

اقسام مفعول              2- مفعول مطلق نوعی، نوع فعل را بیان می کند.

مطلق:                      3- مفعول مطلق عددی، عدد فعل را بیان می کند.

5- مفعول مطلق عددی را بیان کنید؟

5- مفعولی است که عدد فعلش را بیان می کند، ضَرَبَتَهُ ضَرَبهً

مانند: ضَرَبَ (فعل) تُ (فاعل) هـ (مفعول به) ضَرَبهً (مفعول مطلق عددی) ة، تا، تاء وحدت است

6- آیا می شود مفعول مطلق را از فعل دیگری آورد؟

6- می شود مفعول مطلق را از فعل دیگری آورد به شرط اینکه از نظر معنا یکی باشند (معنای مترادفی داشته باشند) مانند جَلَسْتُ قُعُوداً

جَلسَ (فعل) تُ (فاعل) قعوداً (مفعول مطلق) که هر دو دارای یک معنا است.

جلس: نشست             قعد: نشست

7- آیا عامل مفعول مطلق حذف می شود

7- گاهی عامل مفعول مطلق حذف می شود.

مانند: حمداً که بوده أحمدُک حَمداً

اَحمدُ (فعل و فاعل) ک (مفعول به) حَمداً (مفعول مطلق) که اَحْمَدُکَ حذف شده

 

خلاصه درس چهاردهم

1- مفعول مطلق مصدری است منصوب از جنس فعل ماقبلش یا اینکه از نظر معنا یکی باشد

2- مفعول مطلق بر سه قسم است:

1- تأکیدی

2- نوعی

3- عددی

مفعول له

درس پانزدهم:مفعول له

1- مفعول له چه مفعولی است؟

1- مصدری است بدون الف و لام که علّت انجام فعل را بیان می کند.

مانند: فَرَّمنِ الحَربِ جُبُناً- از جنگ گریخت چرا؟ بخاطر ترس

2- شرائط مفعول له چیست؟

                      1- مصدر باشد.

                      2- بودن الف و لام باشد.

شرائط مفعول       3- علت انجام فعل را بیان کنید.

      له              4- اگر مصدر نباشد لام بر او وارد شود.

                      5- اگر مصدر با الف و لام باشد باز هم لام بر او وارد شود.

مانند: حُبِتُکَ لِدِرهَم

دِرهم مصدر نیست بر سرش لام در‌آوریم

مانند: ضَرَبتُ علیاً لِلتأدیب که التأدیب بوده مصدر با الف و لام.

 

خلاصه درس پانزدهم

1- معفول له مصدر منصوبی است بدون الف و لام می آید.

2- مفعول لَه علت وقوع فعل را بیان می کند.

 

 

مفعول فیه

درس شانزدهم :مفعول فیه

1-  مفعول فیه را شرح دهید؟

1- مفعول فیه اسم منصوبی است که زمان یا مکان وقوع فعل را بیان می کند و به آن ظرف هم می گویند.

2- یک مثال برای مفعولٌ فیه بزنید؟

2- مانند: صَلَّیْتُ یَومَ الجُمعَةصَلّ (فعل) تُ (فاعل) یوم (مفعول فیه و مضاف) الجُمعَةِ (مضافٌ الیه)

3- ظرف بر چند قسم است؟

3- ظرف بر دو قسم است.

الف: ظرف زمان: زمان وقوع فعل را بیان می کند.

ب: ظرف مکان: مکان وقوع فعل را بیان می کند.

و هر یک از این ظروف یا معین و مخصوص هستند یا نامعین و غیرمخصوص

4- ظروف معین و مخصوص را تعریف کنید؟

4- ظروفی هستند که دلالت بر محدوده معین و مخصوص می کنند

مانند: مسجد (ظرف مکان معین)- یوم (ظرف زمان معین)

5- ظروف غیر معین و غیرمخصوص چه ظروفی هستند؟

5- ظروفی هستند که دلالت بر مکان و زمان غیرمعین و مخصوص می کند.

مانند: فوق (ظروف مکان نامعین)- حین (ظرف زمان نامعین)

6- ظروف متصرف چه ظروفی هستند؟

6- ظروف متصرف ظروفی هستند که هم به صورت ظرف و هم به صورت غیر

مانند: شهر- یوم- مسجد

صُمتُ یَوم الجمعة                 الیوم مبارکُ

یوم ظرف است                     یوم مبتداء است.

                                          1- معرب- مبنی

                   1- ظرف زمان       2- متصرف- غیر متصرف

ظرف                                     3- معین- غیر معین

     1- معرب- مبنی

                   2- ظرف مکان       2- متصرف- غیر متصرف

                                           3- معین- غیر معین

و ظروف غیر متصرف ظروفی هستند که دائماً ظرف بوده و همیشه بر زمان و مکان دلالت می کند. مانند: بعد- فوق- اِذ

 

7- ظروف معرب و مبنی چه ظروفی هستند؟

7- ظروف معرب ظروفی هستند که حرکت آخرشان متغیر است

و ظروفی مبنی ظروفی هستند که حرکت آخرشان ثابت است.

مانند: ظروف زمان مبنی:

اِذ- اِذا- متی- ایان- اِنی- اَمسَ- الان- مُذ- مُنذُ

ظروف مکانی مبنی: هُنا- ها هُنا- ثُم- عند- لَدُن- لَدای- حِیثُ غیر از این ها تمام ظروف معرب هستند.

 

8- کدامیک از این ظروف منصوب می باشد؟

8- ظروف مکانی غیر معین و ظروف زمانی معین و غیر معین منصوب می باشد و ظروف مکانی معین لفظ مجرور هستند و محلاً منصوب می باشند.

 

خلاصه درس 16

1- مفعول فیه اسم منصوبی است که زمان یا مکان وقوع فعل را بیان می کند.

2- به مفعول فیه ظرف هم می گویند.

3- ظرف بر دو قسم است ظرف زمان- ظرف مکان

4- هر یک از این دو بر دو قسم اند ظرف مخصوص و معین- و غیر مخصوص نامعین

مفعول فیه

درس شانزدهم :مفعول فیه

1-  مفعول فیه را شرح دهید؟

1- مفعول فیه اسم منصوبی است که زمان یا مکان وقوع فعل را بیان می کند و به آن ظرف هم می گویند.

2- یک مثال برای مفعولٌ فیه بزنید؟

2- مانند: صَلَّیْتُ یَومَ الجُمعَةصَلّ (فعل) تُ (فاعل) یوم (مفعول فیه و مضاف) الجُمعَةِ (مضافٌ الیه)

3- ظرف بر چند قسم است؟

3- ظرف بر دو قسم است.

الف: ظرف زمان: زمان وقوع فعل را بیان می کند.

ب: ظرف مکان: مکان وقوع فعل را بیان می کند.

و هر یک از این ظروف یا معین و مخصوص هستند یا نامعین و غیرمخصوص

4- ظروف معین و مخصوص را تعریف کنید؟

4- ظروفی هستند که دلالت بر محدوده معین و مخصوص می کنند

مانند: مسجد (ظرف مکان معین)- یوم (ظرف زمان معین)

5- ظروف غیر معین و غیرمخصوص چه ظروفی هستند؟

5- ظروفی هستند که دلالت بر مکان و زمان غیرمعین و مخصوص می کند.

مانند: فوق (ظروف مکان نامعین)- حین (ظرف زمان نامعین)

6- ظروف متصرف چه ظروفی هستند؟

6- ظروف متصرف ظروفی هستند که هم به صورت ظرف و هم به صورت غیر

مانند: شهر- یوم- مسجد

صُمتُ یَوم الجمعة                 الیوم مبارکُ

یوم ظرف است                     یوم مبتداء است.

                                          1- معرب- مبنی

                   1- ظرف زمان       2- متصرف- غیر متصرف

ظرف                                     3- معین- غیر معین

     1- معرب- مبنی

                   2- ظرف مکان       2- متصرف- غیر متصرف

                                           3- معین- غیر معین

و ظروف غیر متصرف ظروفی هستند که دائماً ظرف بوده و همیشه بر زمان و مکان دلالت می کند. مانند: بعد- فوق- اِذ

 

7- ظروف معرب و مبنی چه ظروفی هستند؟

7- ظروف معرب ظروفی هستند که حرکت آخرشان متغیر است

و ظروفی مبنی ظروفی هستند که حرکت آخرشان ثابت است.

مانند: ظروف زمان مبنی:

اِذ- اِذا- متی- ایان- اِنی- اَمسَ- الان- مُذ- مُنذُ

ظروف مکانی مبنی: هُنا- ها هُنا- ثُم- عند- لَدُن- لَدای- حِیثُ غیر از این ها تمام ظروف معرب هستند.

 

8- کدامیک از این ظروف منصوب می باشد؟

8- ظروف مکانی غیر معین و ظروف زمانی معین و غیر معین منصوب می باشد و ظروف مکانی معین لفظ مجرور هستند و محلاً منصوب می باشند.

 

خلاصه درس 16

1- مفعول فیه اسم منصوبی است که زمان یا مکان وقوع فعل را بیان می کند.

2- به مفعول فیه ظرف هم می گویند.

3- ظرف بر دو قسم است ظرف زمان- ظرف مکان

4- هر یک از این دو بر دو قسم اند ظرف مخصوص و معین- و غیر مخصوص نامعین

اعراب اصلی وفرعی ومحلی

درس بیست ونه:اعراب

1- اعراب یعنی چه؟

1- حرکت آخر کلمه معرب را اعراب گویند و اعراب متغیر است.

2- اعراب بر چند قسم است؟

2- اعراب بر دو قسم است: الف: اعراب اصلی       ب: اعراب نیابتی

3- اعراب اصلی را تعریف کنید:

3- اعراب اصلی عبارت است از حرکات مناسب که در آخر کلمه می آنید.

4- حرکات مناسب چند تا هستند؟

4- حرکات مناسب عبارتند از:

                         الف: حرکت ضمه ـُــٌ برای حالت رفع، مانند: زیدٌ، الرَّجُلُ

                          ب: فتحه ـَــً برای حالت نصب، مانند: علیاً، السّعیدَ

                          ج: کسره ـِــٍ برای جَر، مانند: سعیدٍ، الرَّجُلِ.

به این اعراب، اعراب اصلی گویند.

5- اعراب نیابتی را تعریف کنید.

5- اعراب نیابتی اعرابی است که حرفی به جای حرکت یا حرکتی به جای حرکت دیگر می نشیند.

6- اعراب نیابتی بر چند قسم است؟

6- اعراب نیابتی بر دوس قسم است: الف. حرکت از حرکت، ب: حرف از حرکت

 

7- مواضع حرکت نیابت از حرکت را بیان کنید:

7- آنجایی که حرکت به جای حرکت می نیشیند عبارت است از:

الف: جمع مونث سالم است که در حالت نصبی کسره به جای فتحه است،

مانند: اَلمُسلِماتِ در حال نصبی، کسره به جای فتحه نشسته؛ «رأیت المعلمات»

ب: اسم غیرمنصرف که فتحه به جای کسره آمده یعنی در حالت جَر مفتوح است، مانند: «سمعتُ مِنْ یوسفَ» در حال جر مفتوح است.

8- مواضعی که حرف به جای حرکت می نشیند را نام ببرید:

در سه جا حرف به جای حرکت می آید:

الف: در جمع مذکر سالم

                        رفع: به جای ضمه، واو می آید المسلمونَ

اعراب نیابتی     نصب: به جای فتحه، یاء می آید. المسلمینَ        

                   جَر: به جای کسره یاء می آید. المسلمینَ

 

اعراب:            1- اعراب اصلی

                   2- اعراب نیابتی

                   1- فتحه، مانند: الرجلَ، زیداً

اعراب اصلی      2- کسره، مانند: السَّعیدِ، سعیدٍ

1-    ضمه، مانند: الرَّجلُ، رجلٌ

 

                   1- حرکت به جای حرکت دیگر می آید مثلاً فتحه به جای کسره

اعراب نیابتی     2- و حروف به جای حرکت می آید، مثلاً الف به جای فتحه

 

مواضعی که حرکت به جای حرکت می نشیند:

1- کسره به جای فتحه در جمع مونث سالم، یعنی کسره می گیرد.

2- در اسم غیرمنصرف در حالت جرّی فتحه می گیرد، مانند: عمر، یعمَر.

 

 

                                                                              1- رفعش به واو.                  

                                                1- در اسماء خسمه      2- نصبش به الف

3- جرّش به یاء

مواضعی که حرف به جای حرکت                   1- رفعش به الف                                      می نشیند             2-مثنی 2- در مثنی نصب و جرش به یاء

                                                                            

                                                3- در جمع مذکر         1- رفعش به واو.

                                                          سالم        2- نصب و جرش به یاء

 

 

س1- شرایط اعراب اسماء خمسه چیست؟

شرایط اعراب اسماء خمسه عبارتند از:

الف: مفرد باشد (آباء نباشد) مانند: اَبوهُ، اَباه، اَبیهِ

ب: مکَبَّره باشد (یعنی مصَغَّر نباشد) مانند: اَب مکبره است ... مصغره

ج: اضافه شوند (اَمّا بیغر یاء متکلم) مانند: اَبوهُ، اضافه شده به ها ضمیر

س2- اگر این شرایط را نداشته باشد چه اعرابی می گیرد؟

اگر یکی از این شرایط را نداشته باشد اعرابشان به وسیله حرکت است، مانند: جاءَ اَباءُهُ. رفعش به واو نیست بلکه به ضمه است چون جمع است. رأیتُ ابینَ صبش به الف نیست چون اضافه به یاء متکلم شده، سَمعتُ مِن ابَیٍّ جرش به یاء نیست چون مصغر است.

س3- گفتیم در سه مورد حرف به جای حرکت می نشیند آن سه مورد را بیان کنید:

الف: در اسماء خمسه که واو به جای ضمه است و الف به جای فتحه و یاء به جای کسره.

ب: در مثنی است که الف به جای ضمه و یاء به جای فتحه و کسره قرار می گیرد.

ج: در جمع مذکر سالم که واو به جای ضمه و یاء به جای فتحه و کسره قرار می گیرد.

یعنی اسماء خمسه رفع به واو، نصب به الف و جر به یاء می باشند.

مثنی رفع به الف و جر و نصب به یاء می باشد.

در جمع مذکر سالم رفع به واو و نصب و جر به یاء می باشد.

س4- برای هر یک مثالی بیان کنید:

1- اسماء خمسه

در حال رفع: اَبوهُ، اخوهُ

در حال نصب: اباهٌ، اخاهُ

در حال جر: ابیهِ، اخیهِ

2- مثنی

در حال رفع: رَجُلانِ

در حال نصب: رَجُلَینِ

در حال جر: رجلین

خلاصه درس بیست نهم:

1- اعراب نیابتی حرف از حرکت در سه مورد است.

2- یک اسماء خمسه که رفعشان به واو، نصبشان به الف و جرشان به یاء است.

3- دو در مثنی که رفعشان به الف و نصب و جرشان به یاء است.

4- در جمع مذکر سالم که رفعش به واو و نصب و جرش به یاء است.

 

افعال تعجب

درس بیست وهشت: افعال تعجب

1- افعال تَعَجب چه افعالی هستند؟

1- افعالی که برای ایجاد تعجب آورده می شوند.

2- افعال تعجب دارای چند صیغه هستند؟

2- افعال تعجب دارای دو صیغه هستند:            الف: ما اَفعَلَ

                                                          ب: اَفعِل به

3- افعال تعجب جامدند یا مشتق؟

3- افعال تعجب مانند افعال مدح و ذم جامدند.

4- جملات زیر را ترکیب کنید:

4- الف. اَجمل بِزَیدٍ: اجمل فعل تعجب، باء زائده، زید فاعل و لفظاً مرفوع.

ب: ما اَکرَم سَعیداً: ماء مبتداء موصول، اکرم فعل تعجب، هو فاعلش، سعیداً مفعول.

5- افعال تعجب چگونه ساخته می شود؟

5- افعال تعجب از چیزی ساخته می شود که دارای دو شرط باشد.

ب: از فعلی که دلالت بر عیب و رنگی کند نباشد.

                                      1- فعلی که از او مشتق می شود باید ثلاثی مجرّد باشد.

نحوه ساختن فعل تعجب

                                      2- از فعلی که دلالت بر عیب و رنگی کند نباشد.

 

1-    ما اَفعَلَ، فعل تعجب است و آنچه بر وزن اَفعَلَ باشد، مانند:     اَحسَنَ زَیداً

افعال تعجب     2- یا بر وزن اَفعِلَ باشد، مانند: اَحسِن بِعَلیّ

 

6- آیا افعال تعجب صرف می شوند یا نه؟

6- افعال تعجب صرف نمی شوند و همیشه بر یک وزن هستند حتی مضارع هم ندارند و تصریف در افعال تعجب جایز نیست.

7- آیا افعال تعجب مذکر و مؤنث دارند؟

7- مذکر و مؤنث در افعال تعجب یکسان است:

مانند: «اَحسِن بِعلی، مذکر» و «اَحسِن بِهندِ، مؤنث»

8- آیا معمول افعال تعجب بر آن ها مقدم می شود؟

8- معمول افعال تعجب بر آن ها مقدم نمی شود باید به عامل خود متّصل باشد.

                             1- افعال تعجب صرف نمی شوند.

شرایط افعال               2- معمولاً فعل تعجب بر او مقدم نمی شود.

تعجب:                     3- از فعلی که دلالت بر عیب و رنگی دارند ساخته نمی شود.

1-    مذکر و مونث در افعال تعجب یکسان است.

 

 

 

خلاصه درس بیست وهشت

1- افعال تعجب برای ایجاد تعجب آورده می شوند.

2- افعال تعجب دارای دو صیغه هستند:

الف: ما اَفعَلَ

ب: اَفعِل به

3- افعال تعجب صرف نمی شوند و مضارع هم ندارند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

افعال مدح وذم

منصرف وغیر منصرف

درس بیست و یکم : اسم منصرف

1- اسم منصرف را تعریف کنید؟

1- اسم منصرفی اسمی است که تنوین در آخرش ظاهر شود و حرکات مختلف اعراب را بپذیرد.

مانند سعید در قال سعیدٌ. فاعل است و مرفوع

                   عرفتُ سعیداً = مفعول است و منصوب

                   سمعتُ من سعیدٍ= که مجرور است به حرف جر

2- اسم غیر منصرف را تعریف کنید؟

2- اسم غیرمنصرف اسمی است که تنوین و کسره نمی گیرد.

مانند: ابراهیم در:

قال ابراهیمُ: ابراهیم فاعل است، علامت رفع ضمه است.

عرفتُ ابراهیمَ: ابراهیم مفعول است، علامت نصب فتحه است.

سمعتُ مِنْ ابراهیمَ: ابراهیم مجرور است، علامت جر فتحه است.

3- فرق بین اسم منصرف و غیرمنصرف را بنویسید؟

3- اسماء غیرمنصرف تنوین و کسره نمی گیرند و اسماء منصرف تنوین و همه را اعراب می گیرند.

4- اسباب منع صرف چندتاست؟

این 4 تا اسباب منع صرف هستند و هر یک دارای شرایطی هستند که ذکر می شود.

 

                   1- علم بودن- یعنی در اسمی مشهور شود

اسباب منع       2- جمع بودن

صرف             3- وصف بودن- صفت واقع شود

                   4- الف تأنیث داشتن

 

                   1- منصرف تنوین و اعراب می گیرد.

اسماء             2- غیرمنصرف تنوین و کسره نمی گیرد.

5- عَلَم بودن یعنی چه؟ و در چه شرایطی غیرمنصرف است؟

5- علم یعنی= اسمی برای شخصی یا شیئ زیاد استعمال شود.

و در صورتی غیرمنصرف است که این شرایط را دارا باشد.

1- الف و نون زائد داشته باشد                       مانند: عثمان- سلمان

این دو اسم علم شده برای دو فرد مشهور و چون الف و نون زائد دارد غیرمنصرف است.

2- غیر عربی باشد یعنی عجمی مانند:    ابراهیم – بهرام

این دو اسم علم شده برای دو فرد و غیر عربی است و غیرمنصرف است.

3- بر وزن فعل باشد مانند: یزید- اکبر هر دو اسم اند برای دو فرد علم شده اند.

اما چون وزن فعلی دارند غیرمنصرف اند.

6- شرایط وصف (صفت) بودن چیست؟

6- وصف در صورتی اسباب منع صرف است که

1- بر وزن فعلان باشد (مذکر) و فعلی (مونث) باشد

مانند: عطشان    مرد تشنه                 اسم وصف است و بر وزن فعلان آمده

          عطشی    زن تشنه                لذا اسباب منع صرف است.

2- بر وزن اَفعَلَ باشد

مانند: اَحمر- اَبیَض- اَفضَل

این ها وصف هستند و بر وزن افعل آمده اند لذا غیر منصرف هستند

                   1- الف و نون زائد داشته باشد مثل عثمان و سلیمان

                   2- غیر عربی باشد یعنی عجمی باشد، مانند: ابراهیم- بهرام

شرایط عَلَم       3- مؤنث باشد، مانند: زینب- فاطمة.

بودن:             4- مرکب مزجی باشد، مانند: بعل و یک که شده بعلبک

5- معدول باشد یعنی از کلمه ای به کلمه دیگر عدول کرده باشد بدون تغییر معنا، مانند: عمر که از عامر بود.

 

7- جمع در چه صورتی غیرمنصرف است؟

7- گفتیم اسباب منع صرف 4 تاست دوتای آن ها را در درس قبل گفتیم.

علم و وصف را سومی آن جمع است و جمع در صورتی غیر منصرف است که دو شرط داشته باشد

8- شرایط جمع را بنویسدی؟

8- شرایط جمعی که غیرمنصرف است عبارت است از:

1- آن جمع بر وزن مفاعل باشد مانند: مکارم

2- بر وزن مفاعیل باشد مانند: مفاتیح

9- الف تأنیث در چه صورتی غیرمنصرف است؟

9- الف تأنیث بدون هیچ قید و شرطی غیرمنصرف است.

10- برای الف تأنیث مثال بزنید؟

10- الف تأنیث مانند: عذرا، حمراء، کبری، عطشی

که این ها دارای الف تأنیث هستند و غیرمنصرف اند.

11- اسم غیرمنصرف در چه صورتی کسره می پذیرد؟

11- گفتیم اسم غیرمنصرف کسره نمی پذیرد مگر در دو حالت.

1- اگر به کلمه ای دیگری اضافه شود مانند اشرف الانبیاء

اشرف اضافه شده کسره گرفته

2- یا اگر (ال)  بر سر آن در آید مانند:

المساجد فی المساجد

چون (ال) بر او وارد شده کسره گرفته

12- آیا غیرمنصرف تنوین می گیرد؟

12- خیر اسم غیرمنصرف اصلاً تنوین نمی گیرد.

شرایط جمع               1- جمع باید بر وزن مفاعل باشد مانند: مساجد

                             2- بر وزن مفاعیل باشد، مانند: مفاتیح

شرائط کسره              1- اسم غیرمنصرف اگر اضافه شود کسره می پذیرد.

پذیری                      2- اسم غیرمنصرف الف و لام گیرد کسره می پذیرد.

خلاصه درس بیست و یکم

1. اسم

1- منصرف = هم تنوین می گیرد هم اعراب

2- غیرمنصرف= تنوین و کسره نمی گیرد.

1. اسباب منع صرف

1. علم بودن

2. جمع بودن

3. وصف بودن

4. الف و نون تأنیث داشتند

3- جمع در صورتی غیرمنصرف است که دو شرط داشته باشد

1- بر وزن مفاعل باشد

2- بر وزن مفاعیل باشد

4- الف تأنیث بدون هیچ قید و شرطی غیرمنصرف است.

5- اسم غیرمنصرف اگر اضافه شود یا الف و لام بر او وارد شود کسره ــِــ می گیرد.

 

 

 

 

منصوبات

درس دوازدهم

منصوبات

1- منصوبات را نام ببرید؟

1- منصوبات عبارت اند از: مفعول به- مفعول مطلق- مفعول معه- مفعول فیه- مفعول له- حال- تمیز- مستثنی

2- علامت نصب چیست و چند تا است؟

2- علامت نصب در اصل فتحه ـــَـــً است و گاهی هم (یاء- کسره) می آید.

علامت نصب سه تا هستند( فتحه-  یاء- و کسره)

                   1- مفعول به

                   2- مفعول مطلق

                   3- مفعول له

منصوبات         4- مفعول فیه

                   5- حال

                   6- تمییز

                   7- مستثنی

                  

3- فتحه و یاء و کسره در چه اسم هایی علامت نصب اند؟

3- فتحه َ  ً  در اسم مفرد مانند: الرَّجُلَ و سَعیداً در جمع مکسّر مانند رِجال

یاء در مثنی مانند: مسلَمَینِ و در جمع مذکر سالم مانند مُسلِمَینِ

کسره ـِــٍـ در جمع مونث سالم مانند: المسلماتِ- مسلماتٍ

                   1- فتحه         1- در جمع مکسر- رِجالَ

علامت نصب

                                      2- اسم مفرد- سعید

                   2- یاء            1- در جمع مذکر سالم، مانند: مسلِمینَ

                                      2- در تثنیه، مانند: مسلمَیْنِ

                   3- کسره ß در جمع مونث سالم، مانند: مسلمات

                  

4- مفعول به چه اسمی است؟

4- مفعول به اسم منصوبی است که فعل از فاعل بر آن واقع می شود، مانند قَتَلَ عَلِیٌّ سَعِیداً.

قَتَلَ (فعل) علیّ (فاعل) سعیداً (مفعول) به قتل توسط علی بر سعید وارد شد.

5- در عربی آیا فعل بر مفعول مقدم است یا مفعول بر فعل؟

5- در جمله های فعلیّه معمولاً اوّل (فعل) بعد (فاعل) سپس (مفعول) ذکر می شود. ولی ممکن است گاهی مفعول بر فاعل و یا حتی بر فعل هم مقدم شود.

 

 

 

 

 

 

خلاصه درس دوازدهم

1- منصوبات عبارتند از

مفعول به - مفعول مطلق- مفعول له - مفعول فیه - حال- تمیز- مستثنی

2- علامت نصب عبارت است از.

فتحه (اسم مفرد- جمع مکسر)

یاء (مثنی- جمع مذکر سالم)

کسره ـِــٍـ در جمع مونث سالم

3- مفعول به، اسم منصوبی است که فعل از فاعل بر آن واقع می شود.

 

 

 

درس سیزدهم:

تقدیم مفعول برفاعل

1- در چه مواردی مفعول بر فاعل مقدم می شود؟

1- در دو مورد مفعول بر فاعل مقدم می شود:

الف: هنگامیکه مفعول به ضمیر متصل به فعل باشد

مانند: نَصَرنی عَلِیٌّ (علی مرا یاری کرد)

نصر فعل- ی مفعول مقدم- علی فاعل مؤخّر

ب: هنگامیکه ضمیر مفعولٌ به متصل به فاعل باشد.

مانند: اِذا اِبتَلی ابراهیمَ رَبَّهٌ

ابتلی فعل- ابراهیم، مفعول مقدم- رَبّ فاعل مؤخر- هُ ضمیر مفعولٌ به که به فاعل متصل شده

                             1- هنگامی که مفعول به ضمیر متصل به فعل باشد،

                             مانند: نَصَرَنی عَلِیٌّ، «ی» مفعول مقدم.

موارد تقدیم               2- هنگامی که ضمیر مفعول به متصل به فاعل باشد،

مفعول بر فاعل            مانند: اِذا اِبتلی اِبراهیمَ رَبُّهٌ،

                             ابراهیم مفعول مقدم، «هـ» ضمیر مفعول

2- در چه مواردی مفعولٌ به بر فعل و فاعل مقدم می شود؟

2- در دو مورد مفعولٌ به بر فعل و فاعل مقدم می شود.

الف: هنگامی که مفعول به ضمیر منفصل باشد

مانند: ایاکَ نعبدُ، ایاک مفعول مقدم چونکه ضمیر منفصل است.

نعبدُ فعل فاعلش نحن است در او مستتر

ب: هنگامی که مفعولٌ به از اسماء استفهام باشد یا از اسماء شرط

اسماء شرط، مانند: ما تفعلوا مِنْ خیرٍ تَجِدُوهُ

ما مفعولٌ به اسم شرط است

اسماء (استفهام) مانند مَنْ نَصَرتَ چه کسی را یاری کردی که مَنْ از اسماء استفهام است.

تقدیم مفعولٌ به بر فعل و فاعل

1- اگر مفعول به ضمیر منفصل باشد ایاک نَعبدُ

2- اگر مفعول به از اسماء شرط باشد ما تَفعلوا

3- اگر مفعول به از اسماء استفهام باشد مَن نَصَرتَ

                             1- هنگامی که مفعول به ضمیر منفصل باشد.

                             مانند: ایّاکَ نَعبُدُ، ایاک مفعول مقدم

مواردی که                 2- هنگامی که مفعول به از اسماء شرط باشد،

مفعول بر فعل و           مانند: ما تَفعلوا، ما مفعولٌ به است

فاعل مقدم شود              3- هنگامی که مفعولٌ به از اسماء استفهام باشد،

                             مانند: من نَصَرتَ، من مفعولٌ به است

3- در چه مواردی فعل مفعولٌ به حذف می شود؟

3- در دو مورد فعل مفعولٌ به حذف می شود.

الف: در حالت اغراء

اغراء یعنی تشویق و ترغیب به کار نیک

مانند: الصّلوة = الصّلوة

که اصلش احضَرُوُ بوده فعلش حذف شده

ب: تحدیر: یعنی بر حذر داشتن از کار بد و ناپسند

مانند: الغیبته- اَلغَیبته که اصلش بوده

اِحذَرو الغیبتَه فعلش حذف شده

                   1- در حالت اِغراء (تشویق) الصَّلوة که در اصل بوده احضرو الصلواة

حذف فعل       2- در حالت تحذیر (خطر) الغیه = اِحذرو الغیبته

 

4- افعالی که دو مفعول می گیرند بر چند دسته هستند؟

4- افعالی که دو مفعول می گیرند به دو دسته تقسیم می شوند

الف: دسته اول عبارتند از: اَعطی- اَسکَنَ- کَسا- اَطعَم- سَقی- جَعَلَ- اِتَّخَذَ- سَمّی

مانند: اِنا اعطَیناکَ الکوثَرَ، اعطی فعل- نا فعل

کَ مفعول اول کَوثَرَ مفعول دوم

ب: دسته دوم افعال قلوب هستند و عبارتند از:

حَلِمَ- ظَنَّ- خال- رَأیَ- وَجَدَ- حَسِبَ

مانند عَلِمْتُ سعیداً عالماً

عَلِمْتُ فعل و فاعل سعیداً مفعول اول عالماً مفعول دوّم ،

فرق افعال قلوب با دسته اول در این است که اصل این دو مفعول مبتداء و خبر بوده اند- سعیدٌ- عالِمٌ بوده

                   1- اعطی (داد)

                   2- اَسکَنَ (جا داد)

                   3- کسا (پوشاند)

افعال دسته      4- اطعَم (خوراند)

    اول           5- سقی (نوشاند)

                   6- جَعَلَ (قرار داد)

                   7- اِتَخذ (گرفت)

                   8- سَمی (نامید)

 

افعال دو          1- دسته اول اَعطی ...

مفعولی           2- دسته دوم افعال قلوب- عَلِم

                   1- عَلِم (دانست)

                   2- ظَنَّ (گمان کرد)

افعال قلوب       3- حَسِبَ (خیال کرد)

دو مفعولی       4- خالَ (خیال کرد)

                   5- رأی (گمان کرد)

                   6- وَجَدَ (یافت)

 

خلاصه درس سیزدهم

1- در دو مورد مفعول بر فاعل مقدم می شود.

الف: وقتی که مفعولٌ به ضمیر متصل به فعل باشد

ب: وقتی که ضمیر مفعولٌ به متصل با فاعل باشد.

2- در دو مورد مفعولٌ به بر فعل و فاعل مقدم می شود.

الف: هنگامیکه مفعولٌ به ضمیر متصل باشد.

ب: هنگامیکه مفعولٌ به از اسماء شرط یا استفهام باشد.

3- بعضی از افعال دو مفعول به می گیرد.

 

 

درس چهاردهم:

مفعول مطلق

1- مفعول مطلق چه مفعولی است؟

1- مصدری است منصوب از جنس ما قبلش می باشد،

مانند: نَصَرتُ زیداً نصراً = نصْراً مفعول مطلق است و منصوب است و از جنس فعل ماقبلش هست.

2- مفعول مطلق بر چند قسم است؟

2- مفعول مطلق بر سه قسم است

الف: مفعول مطلق تأکیدی

ب: مفعول مطلق نوعی

ج: مفعول مطلق عددی

                             1- مفعول مطلق باید مصدر باشد

شرایط مفعول             2- باید منصوب باشد

   مطلق                    3- از جنس فعل ماقبل باشد.

3- مفعول مطلق تأکیدی را توضیح دهید؟

3- مفعول مطلق تأکیدی فعل ماقبلش را تأکید می کند.

مانند: نَصَرتُ زَیداً نَصراً

نَصَر (فعل) تُ (فاعل) زیداً (مفعول به) نصراً (مفعول تأکیدی)

4- مفعول مطلق نوعی را بیان کنید؟

نوع فعل ماقبلش را بیان می کند،

مانند: ضَرَبتُه ضَرباً شَدیداً

ضَرَبَ (فعل) تُ (فاعل) هـ (مفعول به) ضَرَباً شَدیداً (مفعول مطلق نوعی)

                             1- مفعول مطلق تأکیدی، فعل را تأکید می کند،

اقسام مفعول              2- مفعول مطلق نوعی، نوع فعل را بیان می کند.

مطلق:                      3- مفعول مطلق عددی، عدد فعل را بیان می کند.

5- مفعول مطلق عددی را بیان کنید؟

5- مفعولی است که عدد فعلش را بیان می کند، ضَرَبَتَهُ ضَرَبهً

مانند: ضَرَبَ (فعل) تُ (فاعل) هـ (مفعول به) ضَرَبهً (مفعول مطلق عددی) ة، تا، تاء وحدت است

6- آیا می شود مفعول مطلق را از فعل دیگری آورد؟

6- می شود مفعول مطلق را از فعل دیگری آورد به شرط اینکه از نظر معنا یکی باشند (معنای مترادفی داشته باشند) مانند جَلَسْتُ قُعُوداً

جَلسَ (فعل) تُ (فاعل) قعوداً (مفعول مطلق) که هر دو دارای یک معنا است.

جلس: نشست             قعد: نشست

7- آیا عامل مفعول مطلق حذف می شود

7- گاهی عامل مفعول مطلق حذف می شود.

مانند: حمداً که بوده أحمدُک حَمداً

اَحمدُ (فعل و فاعل) ک (مفعول به) حَمداً (مفعول مطلق) که اَحْمَدُکَ حذف شده

 

خلاصه درس چهاردهم

1- مفعول مطلق مصدری است منصوب از جنس فعل ماقبلش یا اینکه از نظر معنا یکی باشد

2- مفعول مطلق بر سه قسم است:

1- تأکیدی

2- نوعی

3- عددی

 

 

درس پانزدهم:مفعول له

1- مفعول له چه مفعولی است؟

1- مصدری است بدون الف و لام که علّت انجام فعل را بیان می کند.

مانند: فَرَّمنِ الحَربِ جُبُناً- از جنگ گریخت چرا؟ بخاطر ترس

2- شرائط مفعول له چیست؟

                      1- مصدر باشد.

                      2- بودن الف و لام باشد.

شرائط مفعول       3- علت انجام فعل را بیان کنید.

      له              4- اگر مصدر نباشد لام بر او وارد شود.

                      5- اگر مصدر با الف و لام باشد باز هم لام بر او وارد شود.

مانند: حُبِتُکَ لِدِرهَم

دِرهم مصدر نیست بر سرش لام در‌آوریم

مانند: ضَرَبتُ علیاً لِلتأدیب که التأدیب بوده مصدر با الف و لام.

 

خلاصه درس پانزدهم

1- معفول له مصدر منصوبی است بدون الف و لام می آید.

2- مفعول لَه علت وقوع فعل را بیان می کند.

 

 

درس شانزدهم :مفعول فیه

1-  مفعول فیه را شرح دهید؟

1- مفعول فیه اسم منصوبی است که زمان یا مکان وقوع فعل را بیان می کند و به آن ظرف هم می گویند.

2- یک مثال برای مفعولٌ فیه بزنید؟

2- مانند: صَلَّیْتُ یَومَ الجُمعَةصَلّ (فعل) تُ (فاعل) یوم (مفعول فیه و مضاف) الجُمعَةِ (مضافٌ الیه)

3- ظرف بر چند قسم است؟

3- ظرف بر دو قسم است.

الف: ظرف زمان: زمان وقوع فعل را بیان می کند.

ب: ظرف مکان: مکان وقوع فعل را بیان می کند.

و هر یک از این ظروف یا معین و مخصوص هستند یا نامعین و غیرمخصوص

4- ظروف معین و مخصوص را تعریف کنید؟

4- ظروفی هستند که دلالت بر محدوده معین و مخصوص می کنند

مانند: مسجد (ظرف مکان معین)- یوم (ظرف زمان معین)

5- ظروف غیر معین و غیرمخصوص چه ظروفی هستند؟

5- ظروفی هستند که دلالت بر مکان و زمان غیرمعین و مخصوص می کند.

مانند: فوق (ظروف مکان نامعین)- حین (ظرف زمان نامعین)

6- ظروف متصرف چه ظروفی هستند؟

6- ظروف متصرف ظروفی هستند که هم به صورت ظرف و هم به صورت غیر

مانند: شهر- یوم- مسجد

صُمتُ یَوم الجمعة                 الیوم مبارکُ

یوم ظرف است                     یوم مبتداء است.

                                          1- معرب- مبنی

                   1- ظرف زمان       2- متصرف- غیر متصرف

ظرف                                     3- معین- غیر معین

     1- معرب- مبنی

                   2- ظرف مکان       2- متصرف- غیر متصرف

                                           3- معین- غیر معین

و ظروف غیر متصرف ظروفی هستند که دائماً ظرف بوده و همیشه بر زمان و مکان دلالت می کند. مانند: بعد- فوق- اِذ

 

7- ظروف معرب و مبنی چه ظروفی هستند؟

7- ظروف معرب ظروفی هستند که حرکت آخرشان متغیر است

و ظروفی مبنی ظروفی هستند که حرکت آخرشان ثابت است.

مانند: ظروف زمان مبنی:

اِذ- اِذا- متی- ایان- اِنی- اَمسَ- الان- مُذ- مُنذُ

ظروف مکانی مبنی: هُنا- ها هُنا- ثُم- عند- لَدُن- لَدای- حِیثُ غیر از این ها تمام ظروف معرب هستند.

 

8- کدامیک از این ظروف منصوب می باشد؟

8- ظروف مکانی غیر معین و ظروف زمانی معین و غیر معین منصوب می باشد و ظروف مکانی معین لفظ مجرور هستند و محلاً منصوب می باشند.

 

خلاصه درس 16

1- مفعول فیه اسم منصوبی است که زمان یا مکان وقوع فعل را بیان می کند.

2- به مفعول فیه ظرف هم می گویند.

3- ظرف بر دو قسم است ظرف زمان- ظرف مکان

4- هر یک از این دو بر دو قسم اند ظرف مخصوص و معین- و غیر مخصوص نامعین

 

 

درس هفدهم :حال

 

1- حال چه اسمی است؟

1- اسم منصوب مشتقی است که حالت و چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- برای هر یک جداگانه مثال بزنید.

2- جاءَ سعیدٌ راکِباً (فعل) سَعید (فاعل) راکباً (حال) = ذوالحال فاعل است.

مثال: رَأیتُ عَلیّاً ضاحِکاً

ریء (فعل) تُ (فاعل) علیاً (مفعول) ضاحکاً (حال) = ذوالحال مفعول است.

جاءَ علیّ و سعیدً ضاحکینِ   حال از هر دو

3- به کسی که دارنده و صاحب حال است چه می گویند؟

3- به دارنده و صاحب حال (ذوالحال) گویند یعنی در جمله

جاءَ علیٌ راکباً = علی ذوالحال است و راکباً حال

4- حال بر چند قسم است؟

4- حال مانند: خبر بر 3 قسم است

1- مفرد          2- جمله         3- شبه جمله

 

 

 

 

                             1- مفرد          1- مشتق، مانند: جاءَ علیٌ باکیاً

                                                            2- جامد، مانند: کَرَّ سعیدٌ اَسَداً

حال                         2- جمله         1- فعلیه: جاءَ سعیدٌ یَرکُضٌ

                                                            2- اسمیه: سَهَرْتَ و الناس نائِمونَ

                             3- شبه جمله           1- جار و مجرور: رأیتُ علیاً علی الشجرة

                                                            2- ظرفیه: خَطَبَ سَعیدٌ فَوقَ المنبَر      

5- حال مفرد و جمله و شبه جمله را توضیح دهید؟

ج5- هر یک از آن ها بر دو قسم هستند؟

س6- شرائط حال و ذوالحال را بنویسید؟

ج6- شرایط حال = نکره باشد و مؤخر

شرایط ذوالحال = معرفه باشد و مقدم

 

شرائط            1- حال باید نکره باشد.

حال:              2- حال باید مؤخّر باشد.

 

شرائط            1- باید معرفه باشد.

 ذوالحال          2- باید مقدّم باشد.

 

 

7- آیا حال بر ذوالحال مقدم باشد؟

7- بلی اگر ذوالحال نکره باشد حال بر او مقدم می شود.

مانند: جاءَ راکباً رَجُلُ که رجل ذوالحال است و نکره حال بر او مقدم شده

 

شرایط حال

1- اسم منصوب مشتقی است

2- حالت و چگونگی فاعل و مفعول یا هر دو را بیان می کند.

3- نکره است.

4- مؤخر است از ذوالحال

اعراب حال :

الف دراسم مفرد:تنوین نصب اً.مثل جاء الطفلُ باکیاً.

ب دراسم مثنی:یاء.مثل جاء التلمیذانِ فرحینِ.

ج دراسم جمع مذکّرسال:یاء.مثل خَرَجَ الطّلاّببُ فرحینَ .

د دراسم جمع مؤنث سال:اتٍ .مثل جاءَت المعلّماتُ فرحاتٍ .

ر دراسم مقصور:تقدیری.ترکَ المریضُ المستشفی مشافی.

ز درجمله اسمیه/فعلیه شبه جمله:محلا ا منصوب.مثل رَأیتُ الطفلَ یلعبُ.

الصبر صَبرانِ صَبرٌعلی ما تَکرَه وَ صَبر صَبر عَمّا تُحِبُ.

صبردونوع است:صبربرآنچه نمی پسندی،صبربرآنچه دوست می داری

 

در ترجمه ي جمله ي حالیه كه فعلیه است مطابق با قاعده ي زیر مي آید :

ماضي + ماضي = ماضي بعید و یا ماضي ساده

خرج المعلم و قد علَّمنا اشیاء كثیرةا : معلم خارج شد در حالي كه مطالب بسیاري را به ما آموخته بود )یا آموخت(

ماضي + مضارع = ماضي استمراري

جاءت المعلمه و هي تتكلم باللغه العربیه : معلم آمد در حالي كه به زبان عربي سخن مي گفت .

خلاصه درس هجدهم

1- حال اسم منصوبی است و مشتق که حالت چگونگی فاعل یا مفعول یا هر دو را بیان می کند.

2- حال نکره است و مؤخر

3- ذوالحال معرفه است و مقدم

4- حال یا مفرد است یا جمله یا شبه جمله

1. مفرد، مشتق و جامد
2. جمله اسمیه و فعلیه
3. شبه جمله، ظرف و جار و مجرور

 

 

درس هجدهم :تمییز

1- تمیز را تعریف کنید؟

1- تمیز اسمی است جامد و نکره – که بعد از کلمه یا نسبت مهمی می آید.

و ابهام آن را برطرف می سازد.

مانند: إشتَریتُ عِشریْنَ کتاباً

کتاب تمیز است برای عشرین

2- تمیز بر چند قسم است؟

2- تمیز بر دو قسم است:

1- تمیز ذات: رفع ابهام از کلمه می کند.

2- تمیز نسبت: رفع ابهام از نسبت موجود در جمله می کند.

3- تمیز ذات بر چند قسم است؟

3- تمیز ذات بر سه قسم است

1- تمیز برای عدد= مانند: بِعتُ عَشُرین کتاباً

2- تمیز برای جنس = رئیتُ خاتماً ذهَباً

3- تمیز برای مقدار و مقدار بر چند قسم است

 

 

 

 

                                      1- برای عدد، مانند: بعث عشرین کتاباً

                   1- تمیز از       2- برای جنس، مانند: رئیتُ خاتماً ذهباً

                   ذات    

تمیز                                     1- وزن

                   2- برای مقدار    2- کیل

                                         3- مساحت

                   3- تمیز برای رفع ابهام از نسبت

تمیز مقدار عبارت است از:

الف: وزن مانند: إشَتَریتُ منوینِ عَسَلاً

ب: کیل مانند: اَعطَیتُ الفَقیر صاعاً قُمحاً

ج: مساحت مانند: هذا ذِراعٌ اَرضاً

4- تمیز نسبت را توضیح دهید؟

4- تمیز نسبت رفع ابهام می کند از نسبت موجود در جمله.

مانند: علیٌ اَفضلُ منکَ عِلماً

اول مشخص نبود علی از چه جهتی از تو برتر است وقتی علماً را آوردیم رفع ابهام شد.

5- کدامیک از این تمیز ها مجرور واقع می شوند؟

5- گاهی ممکن است تمیز ذات مجرور واقع شود.

به حرف جر یا به اضافه

مانند: رایتُ خاتم ذهبٍ = مجرور به اضافه

مانند: رایتُ خاتماً من ذهبٍ = مجرور به حرف جر

1- تمیز اعداد بر چند دسته است؟

1- تمیز اعداد بر سه دسته تقسیم می شوند.

1- تمیز از عدد سه تا عدد ده              از 3 تا 10

2- تمیز از عدد ده تا عدد صد              از 10 تا 100

3- تمیز از عدد صد به بالا                  از 100 به بالا

2- حکم هر سه قسم تمیز را بیان کنید؟

2- تمیز عدد 3 تا 10 جمع است و مجرور، لفظاً مجروراً و محلاً منصوب،

مانند: عِندی ثَلاثَةُ رِجالٍ، رجال تمیز است محلاً منصوب و لفظاً مجرور

حکم تمیز عدد ده تا صد مفرد است و منصوب،

مانند: اِنّی رَأیتُ اَحَدَ عَشَرَ کَوکَباً، کوکب تمیز مفرد و منصوب است.

حکم تمیز عدد صد به بالا مفرد است و مجرور،

مانند: رَأیتُ ماَةَ رَجُلٍ، رجل مفرد است و مجرور.

3- چرا می گوییم لفظاً مجرور و محلاً منصوب؟

3- برای اینکه حکم تمیز این است که منصوب باشد اما دراینجا چون مضافٌ الیه واقع شده مجرور است. لذا می گوییم لفظاً مجرور است چون مضاف الیه است و محلاً منصوب است، چون تمیز است و تمیز از منصوبات است.

شعر

ز سه تا ده همه جمع اند و مجرور

ز ده تا صد همه فرد ند و منصوب

ز صد برتر همه فردند و مجررو

4-تمییز در اصل چیست؟

4- تمییز در اصل مبتدا، فاعل، یا مفعول است:

روش تشخیص:

الف( تمییز اگر بعد از وزن أَفعل بیاید یا در جمله اسمیه واقع شود در اصل مبتدا است:

هذا الرجلُ اکثرُ منّا علماً ». علمُ هذا الرجلِ اکثرُ منّا «

ب( تمییز اگر بعد از فعل لازم بیاید در اصل فاعل است.

إزدَهرتْ هذِهِ الحدیقةُ وَردا ». ازدَهَر وردُ هذا الحدیقةِ «

ج( تمییز اگر بعد از متعدی بیاید در اصل مفعول است.

فَجّرنَا الارضَ عیونا ».فجّرنا عیونَ الأرضِ «

نکته: اصل تمییز ویژه تمییز نسبت است پس تمییز مفرد اصل ندار.

-1 اگرجمله ما جمله فعلیه باشد وفعل آن لازم باشد،اصل تمییز به صورت فاعل خواهدبودیعنی درجمله -

جدیدتمییزدرنقش فاعل خواهدبود وفاعل جمله قبل نقش مضاف الیه راخواهدداشت.

مثل فاضَ النَّهرُ ماء ا.)فاضَ فعل النَّهرُ فاعل ماء ا تمییز(

تبدیل:فاضَ ماء النَّهرِ .)فاضَ فعل ماء فاعل النَّهرِ مضاف الیه(

2- اگرجمله ماجمله فعلیه باشدوفعل آن متعدی باشد،اصل تمییز،مفعول میشودیعنی تمییزدرنقش مفعول ومفعول قبلی درنقش مضاف الیه درمی آید.

درنقش مضاف الیه درمی آید.

درس نوزدهم

1- مستثنی را تعریف کنید:

1- مستثنی اسمی است که به وسیله کلمات استثناء از حکم ما قبلش خارج شده باشد، مانند: «جاء القَوم اِلّا عَلیاً» به کلمه ی «علی» مستثنی می گویند که به وسیله ی «اِلّا» از حکم ما قبل استثنا شده.

2- کلمات استثنا بر چند قسم است؟

2- کلمات استثنا بر دو قسم است:

1- حروف استثنا.                  2- اسماء استثنا.

3- حروف استثنا و اسماء استثنا را بیان کنید:

3- حروف استثنا عبارت اند از:

«اِلّا- حاشا- عدا- خَلا»

و اسماء استثنا عبارت اند از:

«غَیر- سَوی»

مجموعاً شش کلمه استثنا داریم.

4- مستثنی و مستثنی منه و کلمات استثنا را در این مثال بیان کنید:

مثال: «جاءَ القَوم اِلّا عَلیّاً»

4- «جاءَ» فعل ماضی، «قَوم» فاعل  «جاءَ» مستثنی منه، «اِلّا» از حروف استثنا، «علیّاً» مستثنی (مستثنی منه یعنی آنچه از او استثنا شده.)

5- مستثنی بر چند قسم است؟

5- مستثنی بر سه قسم است.

1- مستثنی متصل

2- مستثنی منقطع

3- مستثنی مفرّغ (یعنی خالی شده)

6- مستثنی متصل چه نوع مستثنی است؟

6- اگر مستثنی از جنس مستثنی منه باشد متصل است،

مانند: «جاءَ القَوم اِلّا عَلیّاً» که علی از جنس قوم است.

7- مستثنی منقطع را توضیح دهید، با ذکر مثال:

7- مستثنی منقطع آن است که مستثنی از جنس مستثنی منه نباشد، مانند:

«جاءَ القَوم اِلّا حِمارَهم» که حمار از جنس قوم نیست.

8- مستثنی مفرّغ چیست؟

8- اگر مستثنی منه محذوف باشد مفرغ نامیده می شود یعنی خالی، مانند: «ما جاءَ اِلّا عَلِیُّ» در این مثال قوم که مستثنی منه بوده حذف شده

                                    1- متصل: مستثنی از جنس مستثنی منه باشد

اقسام مستثنی             2- منقطع: مستثنی از جنس مستثنی منه نباشد.

                             3- مفرّغ: مستثنی منه در کلام نباشد

 

 

 

 

1- حکم مستثنی منقطع را بیان کنید؟

1- مستثنی منقطع همیشه منصوب است چه جمله مثبت باشد یا منفی

مثال برای جمله مثبت، جاءَ الرجالُ الّا فاطِمةَ

فاطمه از جنس رجال نیست جمله هم مثبت است و منصوب

مثال برای جمله منفی: ماجاءَ القُوم اِلا حمارَهُم، حمار از جنس قوم نیست حمار منفی و منصوب است.

2- مستثنی متصل چه حکمی دارد؟

2- مستثنی متصل در صورت مثبت بودن منصوب است.

مانند: جاءَ القوم الا علیاً   علی مستثنی متصل و منصوب

در صورت منفی بودن دو حکم دارد. منصوب و مرفوع

ما جاءَ القوم اِلّا علیاً                  در حال نصب

ماجاءَ القوم اِلّا عَلِیٌّ               در حال رفع

                                    1- مستثنی منقطع منصوب است چه مثبت باشد چه منفی

اعراب                      2- مستثنی متصل در حال مثبت بودن منصوب است اگر منفی باشد به دو

مستثنی                   حال می آید هم منصوب و هم مرفوع

3- مستثنی مفرّغ بر حسب مقتضی جمله اعراب می گیرد، یعنی اگر فاعل باشد مرفوع اگر مفعول باشد منصوب و اگر مضافٌ الیه باشد مجرور.

 

3- اعراب مستثنی مفرّغ چیست؟

3- اعراب مستثنی مفرغ بر حسب اقتصاء جمله است

یعنی اگر فاعل باشد مرفوع است و اگر مفعول باشد منصوب

4- آیا برای شناخت اعراب مستثنی مفرغ راهی وجود دارد؟

بلی، دو راه وجود دارد:

یک می توانیم الّا را برداریم بعد بر حسب اقتصاء هر اعرابی که گرفت همان اعراب مستثنی خواهد بود.

مانند: ما جاءَ ... عَلِیٌ                  علی فاعل است می شود، ما جاءَ .... اِلّا عَلِیُّ

ما رایتُ ......... علیاً                   علی مفعول است می شود ما رایت .... اِلا علیاً

ما مررَتٌ....... بَعِلیِ                    علی مضافٌ الیه است می شود ما مررت .... اِلا بِعَلی

راه دوم اینست که بجای مستثنی منه حکم کلمه اَحَد بیاوریم هر اعرابی که اَحَد گرفت همان اعراب برای مستثنی قرار می دهیم.

مانند: ما جاءَ اَحَدٌ الا عَلِیٌ                      اَحَد فاعل واقع شده مرفوع است

پس اعراب مستثنی ما مرفوع است.

                             1- مرفوع است اگر بجای فاعل قرار گیرد: ما جاءَ اِلا عَلِیٌ

حکم مستثنی               2- منصوب است اگر بجای مفعول واقع شود: ما رایتُ اِلا علیاً

مفرغ                             3-مجرور است اگر مضافٌ الیه واقع شود: ما مرَرتُ اِلا بعلیٍ

 

 

خلاصه درس19

1- مستثنی اسمی است که به وسیله کلمات استثنا از حکم ماقبلش جدا شده.

2- کلمات استثنا عبارت اند از: (الا، خَلا، عَدا، حاشا) این ها حرف اند و (سِوی، غیر) این ها اسم اند.

3- مستثنی بر سه قسم است:

                        1- متصل

مستثنی          2- منقطع

                        3- مفرّغ

 

1- حکم مستثنی منقطع نصب است چه مثبت باشد یا منفی

2- حکم مستثنی متصل در صورت مثبت بودن نصب است اگر منفی باشد هم نصب و هم رفع جایز است

3- حکم مستثنی مفرّغ بستگی به جمله دارد.

الف: اگر فاعل باشد مرفوع

ب: اگر مفعول باشد منصوب

ج: اگر مضافٌ الیه باشد مجرور

 

 

درس بیست :منادی

1- منادا را تعریف کنید؟

1- منادا اسمی است که بعد از یکی از حروف ندا بیاید. مانند: یا عَلِیُّ

2- حروف ندا را نام ببرید؟

2- حروف ندا عبارتند از:

أ (برای نزدیک)

اَیُ (برای متوسط)

اَیا- هیا (برای دور)

3- برای هر یک از حروف یک مثال بزنید؟

3- أ- مانند: أ عَلِیٌّ- اُ عَبدَاللهِ

اَی- اَی عَلِیُّ

ایا- هیا: اَیا عَلِیُّ

4- اعراب منادی چیست؟

4- اگر منادی ما مفرد معرفه- یا نکره مقصوده باشد مرفوع خواهد بود

مانند: یا اللهُ- مفرد معرفه

مانند: یا رَجُلُ- نکره مقصوده

 

 

 

                             1- أ برای منادای نزدیک

          حروف ندا:       2- اَی برای منادای متوسط

                             3- اَیا برای منادای دور.

1-    هیا برای منادای دور.

 

2- و اگر منادی مضاف یا نکره غیرمقصوده باشد منصوب خواهد بود

مانند: یا غَفارَ الذُّنوبِ : مضاف

مانند: یا رَجُلا خُذ بیدی: نکره غیر مقصوده- کدام شخص نابینا

5- گفتیم اگر منادی مفرد باشد، مراد از این مفرد چیست؟

5- مفرد بر سه قسم است.

1- مفرد در مقابل تثنیه    2- مفرد در مقابل جمع      3- مفرد در مقابل مضاف

مراد ما مفرد در مقابل مضاف است اگر تثنیه و جمع باشد اشکال ندارد.

6- مراد از نکره مقصوده و غیر مقصوده چیست؟

6- نکره مقصوده: متکلم هنگام ندا او را نمی شناسد ولی او را می بیند.

نکره غیر مقصوده: متکلم هنگام ندا او را نمی شناسد و نمی بیند.

مانند: شخص کور- یا کسی از پشت دیوار کسی را صدا بزند.

 

 

 

 

 

 

                             1- اگر منادای ما مفرد معرفه باشد مرفوع است،

                             مانند: یا الله

                                    2- اگر منادای ما نکره مقصوده باشد مرفوع است،

احکام منادا                مانند: یا رَجُلُ

                                    3- اگر منادای ما مضاف باشد منصوب است،

                             مانند: یا غفّارَ الذّنوب

                                    4- اگر منادای ما نکره غیرمقصوده باشد منصوب است

                             مانند: یا رَجُلَ خُذ بِیَدی

 

                                    حروف ندا:

                                    1- أ برای نزدیک- أ عَلِیُّ

حروف ندا:                   2- اَی- برای متوسط- اَی عَبداللهِ

                                    3- اَیا هِیاء برای دور- اَیا عَبدَاَللهُ

 

 

 

 

1- منادی مفرد- در مقابل مضاف

2- منادی مضاف

انواع منادی:                  3  - ندبه= دعا

2-    استغاثه =

 

 

          اعراب             1- اگر مفرد معرفه- یا نکره مقصوده باشد منصوب است

          منادی             2- اگر مضاف و نکره غیر مقصوده باشد منصوب است

 

 

                             1- مفرد در مقابل تثنیه

مراد از مفرد:               2- مفرد در مقابل جمع

                             3- مفرد در مقابل مضاف (مراد از مفرد همین نوع است)

 

 

1- آیا حروف ندا با الف و لام (ال) جمع می شوند؟

1- حروف ندا با ال جمع نمی شوند   یا الناسُ گفته نمی شود.

اگر بخواهیم با ال جمع کنیم باید کلمه اَیُّها برای مذکر و اَیَّتُها برای مؤنث بین حرف ندا و کلمه ای که (ال) دارد بیاوریم

مانند:             یا اَیُّها الناسُ                 مذکر

                   یا اَیّتُها النفسُ مونث

البته کلمه الله استثنا است بین کلمه الله و حرف ندا چیزی فاصله نمی شود.

یا الله

2- آیا حرف ندا حذف می شود؟

2- بلی، ممکن است گاهی حرف ندا حذف می شود.

مانند: رَبَّنا ظَلَمنا اَنفُسنا- که یا ربَّنا بوده

یُوسُفُ اَعرِضٌ- یا یوسف بوده

و در کلمه الله اگر حرف ندا حذف شود در آخر آن میم مشَدّدی می آید. (یعنی تشدید دار)

مانند: یا الله = اَللهُمَّ

3- ندبه چه نوع منادائی است و چگونه ساخته می شود؟

3- نوع دیگری از ندا ندبه است شخص هنگام درد و رنج محبوبش را صدا می زند و او را بر سر اسم در می آوریم و الف و هاء ساکنی را به آخرش اضافه می کنیم.

مانند: وا محمداهُ وا محَبّتاه

4- استغاثه چیست و چگونه ساخته می شود؟

4- استغاثه کمک و یاری خواستن از کسی است در موقع گرفتاری.

طرز ساختن آن آوردن حرف ندا- یا- و لام مفتوحه لَ بر سر اسم.

مانند: یا اَلله- یا لَثاراتِ الحسین- یا لَلحُسین

5- چرا کلمه الله و لثارات و حسین، مجرورند؟

5- این کلمات بواسطه لام مجرور شده اند.

از کسی که طلب کمک می شود مستغاث گویند و مجرور است.

 

 

                             1- منادای مفرد- مانند: یا عَلِیّ

                             2- منادای مضاف مانند: یا عَبدَاللهِ

انواع منادی:               3- منادای ندبه مانند: وا محمداه

3-    منادای استغاثه مانند: یا لَلحُسَین

 

                             1- منادای مفرد- مرفوع است

                             2- نکره مقصوده مرفوع است.

          اعراب منادی     3- مضاف- منصوب است.

                             4- نکره غیرمقصوده- منصوب است.

 

 

خلاصه درس بیست

1- حروف ندا با الف و لام (اَل) جمع نمی شوند.

2- اگر بخواهیم با الف و لام بیاوریم باید (اَیُّها برای مذکر- اَیَّتُها برای مونث) بیاوریم.

3- گاهی حرف ندا حذف می شود.

4- منادای ندبه منادائی است که شخص هنگام درد و رنج محبوبش را صدا می زند.

5- منادای استغاثه کمک و یاری خواستن است در موقع گرفتاری

6- حروف ندا با الف و لام جمع نمی شود و اگر بخواهیم جمع کنیم باید ایها برای

مذکر و ایتها برای مونث بیاوریم.

 

 

نواسخ

درس هشتم: نواسخ

1- نواسخ یعنی چه؟

1- نواسخ جمله ناسخ است یعنی لغو کننده، باطل کننده و در اصطلاح نواسخ به کلماتی گویند که بر سر مبتدا و خبر وارد می شوند و اعراب آن ها را لغو می کند و خودشان اعراب و عنوان جدید به آن ها می دهند.

مانند: عَلِیٌّ عالِمٌ مبتدا و خبر هستند وقتی کان که یکی از نواسخ است بر سر مبتدا و خر وارد می شود عنوان و اعراب آن ها را تغییر می دهد.

کانَ عَلِیٌ عالماً کانَ افعال ناقصه از نواسخ علیٌ اسم کانَ و مرفوع

عالماً منصوب خبر کان است.

2- نواسخ و اقسام آن را بیان کنید؟

2- نواسخ چهار تا هستند و بر دو نوع اند.

                                                              1- افعال ناقصه

                                                             2- افعال مقاربه

این دو تا رفع به اسم می دهند و نصب به خبر

                                                           3- حروف مشبهه بالفعل

                                                           4-لاء نفی جنس

این دو تا نصب به اسم می دهند و رفع به خبر

 

 

 

          1- افعال ناقصه            این دو رفع به اسم می دهند و نصب به جر

          2- افعال مقاربه

نواسخ   3- حروف مشبهه بالفعل           این دو تا نصب به اسم می دهند و رفع به جر

          4- لاء نفی جنس

- افعال ناقصه چه عملی انجام می دهند و چند تا هستند؟

- افعال ناقصه رفع به اسم و نصب به خبر می دهند و سیزده تا هستند.

کانَ (بود) صارَ (شد) لَیس (نیست) اَصبَحَ (شد- گردید) اَمسی (شد- هنگام ظهر) ظَلَّ (شد- در طول روز) باتَ (شد در طول شب) مازالَ- مابَرَحَ- ما انفَکَّ- مافتی (همیشه- پیوسته بود)

- چرا به این افعال، افعال ناقصه می گویند؟

- وجه تسمیه این افعال به ناقصه ناقص صرف شدن این افعال است.

بعضی از این افعال فقط ماضی دارند مضارع وا مر ندارد بعضی از این افعال وقتی مجزوم می شوند حرف اصلی ساقط می شود. مانند: لَم یَکُ که بوده لَم یَکُن ßنون افتاده

                   1- افعال ناقصه رفع به اسم- نصب به خبر،
                   مانند: کانَ زیدٌ عالماً

                   2- افعال مقاربه به رفع به اسم- نصب به خبر،

نواسخ            مانند: کادَ الفقرُ اَن یکونَ کُفراً

                   3- حروف مشبهه بالفعل نصب به اسم- رفع به خبر،

                   مانند: اِنَّ الله کانَ حلیماً

4- لاء نفی جنس نصب به اسم- رفع به خبر، مانند: لا رَجلَ فِی الدّارِ

- آیا اسم این افعال ضمیر می آید؟

- گاهی اسم این افعال ضمیر مستتر در خود فعل است.

مانند: زیدٌ کانُ عادلاً که زید مبتدا و کانَ از افعال ناقص و هو اسم آن در او مستتر است

- کدامیک از افعال ناقصه فقط ماضی آن ها صرف می شود و مضارع و امر ندارند؟

- از افعال ناقصه لَیسَ و مادام فقط ماضی شان صرف می شود و مضارع و امر ندارند.

                   1- کان (بوده) کانَ رَسولُ الله حَلیماً

                   2- لَیسَ (نیست) لَیسَ المعاویة مؤمناً

                   3- صارَ (شد) صارَ الیَزیدُ فاجراً

                   4- اَصبَحَ (شد- گردید) اَصبَحَ المون رَئوفاً

افعال ناقصه      5- باتَ (شب را به صبح رساند) باتُ الرَّجُل صَباحاً

                   6- اَمسی (در طول روز)

                   7- ظَلَّ (شد در طول روز)

                   8- ما اَنفکَ (همیشه)

                   9- ما بَرَحَ (همیشه)

                   10- ما فَتی (همیشه)

                        11-مازال (همیشه)

 

 

- کدامیک از افعال ناقصه ماضی و مضارعشان صرف می شود؟

- از افعال ناقصه (ما بَرَحَ- ما زال- ما انفک- مافتی)

ماضی و مضارعشان صرف می شود و امر ندارند.

بقیه افعال ناقصه هم ماضی هم مضارع و هم امر دارند.

 

خلاصه درس هشتم

1- نواسخ بر سر مبتداء و خبر وارد می شوند و مبتداء را اسم و خبر را برای خود خبر می گیرند.

2- نواسخ به دو دسته تقسیم می شوند.

دسته اول رفع به اسم می دهند و نصب به خبر

دسته دوم نصب به اسم می دهند و رفع به خبر

3- افعال ناقصه 13 تا هستند جزء دسته اول هستند رفع به اسم و نصب به خبر می دهند.

4- چرا به این افعال ناقصه می گویند چون که ناقص صرف می شوند.

 

 

درس نهم : افعال مقاربه

- ششم از مرفوعات را نام ببرید.                                                 

- ششم از مرفوعات افعال مقاربه هستند.

- افعال مقاربه چه عملی انجام می دهد؟

- افعال مقاربه رفع به اسم و نصب به خبر می دهند- بر سه مبتداء و خبر وارد می شوند.

و مبتداء را اسم و خبر را خبر برای خود می گیرند.

- افعال مقاربه چند تا است؟

- افعال مقاربه عبارتند از : کادَ، اَوشَکَّ، عَسی، حَری، إخلَولَقَ، طَفِقَ، جَعَلَ، شَرَعَ.

- افعال مقاربه از نظر معنا بر چند قسم است؟

- افعال مقاربه از نظر معنا بر سه قسم است.

1- نزدیک شد- گرُب- کادَ- اَو شکَ.

2- امید است- عسَی- حَری- إخلَولَقَ.

3- شروع کرد- طَفِقَ- جَعَلَ- شَرَعَ.

 

 

 

 

 

 

                        1- کَرُبَ

                   2- کادَ                                          نزدیک شد

                   3- اَوشکَّ

                   4- عَسی- امید است

افعال مقاربه      5- حَری- امید است                 امید است

                   6- جَعَلَ- قرار داد

                   7- شرَحَ- شروع کرد

                   8- طَفِقَ- شروع کرد               شروع کرد

                   9- اِخلَو لَقَ- امید بست

- خبر افعال مقاربه معمولاً چگونه است؟

- معمولاً خبر افعال مقاربه مضارع است و اکثراً این فعل مضارع با آن می آید.

مانند: اِخلَو لَقَ المُذنِبُ اَن یَتوُبَ

که یَتوبَ فعل مضارع است و خبر اِخلَو لَقَ که با آن آمده

- آیا افعال مقاربه ماضی و مضارع، هم دارند؟

- بعضی از این افعال ماضی و مضارع دارند و کامل صرف می شوند.

مانند: کادَ- یَکادُ- اوشَک- یُوشِک

بعضی فقط ماضی دارند مانند: عَسی.

 

خلاصه درس نهم

1- ششم از مرفوعات اسم افعال مقاربه است.

2- افعال مقاربه (کَرُبَ- اَوشِک- عسی- حَری- اِخلَولَقَ- شَرعَ- طَفِق- جَعَلَ)

3- خبر این افعال معمولاً فعل مضارع است که با آن می آید.

4- بعضی از این افعال ماضی و مضارع دارند و کامل صرف می شوند.

5- افعال مقاربه رفع به اسم و نصب به خبر می دهند.

 

 

 

درس دهم:

حروف مشبهه بالفعل

1- هشتم از مرفوعات را نام ببرید؟

1- هشتم از مرفوعات حروف مشبهه بالفعل هستند.

2- این حروف چه عملی انجام می دهند؟

2- این حروف بر سر مبتداء و خبر وارد می شوند و به عکس افعال ناقصه عمل می کنند.

یعنی نصب به اسم می دهند و رفع به خبر

3- تعداد این حروف را نام ببرید؟

3- این حروف شش حرف اند و عبارتند از:

اِنَّ- اَنَّ- (همانا- بدرستیکه)- کانَّ (گویا- مثل اینکه)

لیتَ (ای کاش)- لکن (ولیکن)- لَعَلَّ (شاید)

4- چرا به این حروف مشبّهه بالفعل می گویند؟

4- برای اینکه این حروف از چند جهت شبیه به فعل است.

الف: تعداد حروف: فعل دارای سه حرف و بیشتر است این حروف هم چنین هستند.

ب: شباهت به فعل ماضی دارند، چون ماضی مبنی بر فتح است این حروف هم مبنی بر فتح است.

ج: شباهت به فعل از حیث معنا- چون اِنَّ و اَنَّ به معنای حَقّبتُ است و ...

د: شباهت آن ها به فعل متعدی از حیث عمل.

 

 

                   1- اِنَّ- اَنَّ (همانا- بدرستیکه)

حروف شبیه     2- کَاَنَّ (گویا- مثل اینکه)

بالفعل             3- لَیثَ (ای کاش)

                   4- وَلکِنّ (ولکِن)

                   5- لَعَلَّ (شاید)

 

- ماء کافه چه عملی انجام می دهد و یعنی چه؟

- ماء کافه باز دارنده ی از عمل- اگر بعد از این حروف ماء کافه بیاید این حروف را از عمل باز می دارد و اسم و خبر بعد از آن ها مبتداء و خبر محسوب می شوند.

مانند: اِنّما المؤمنون اِخوةٌ

اِنّ از حروف مشبهه بالفعل

ماء کافه-

مؤمنون مبتداء-

اِخوةً خبر-

- فرق بین اِنَّ و انَّ در چیست؟

- اِنَّ با اسم و خبرش کلام تام است وتغییری در آن حاصل نمی شود.

اما اَنَّ معمول خود را تأویل به مصدر می برد و جمله ای که اَنَّ بر آن وارد می شود. در حکم مفرد است.

 

قبل از اَنَّ باید یکی       1- فعل باشد، مانند: بَلَغَنی اَنَّ زیداً قائمٌ

از این موارد باشد:         2- اسم باشد، مانند: حَقٌ اَنَّ زیداً

                             3- ظرف باشد، مانند: عند اَنَّکَ قائِمٌ

 

- در چند مورد اِنَّ مکسور می شود؟

- در یازده مورد

1. در ابتدا = مانند اِنَّ الله غَفورٌ رَحیم
2. بعد از موصول
3. بعد از ماده قول
4. بعد از قسم
5. اگر بر خبرش لام بیاید
6. بعد از ثُم
7. بعد از کَلّا
8. بعد از امر
9. بعد از نهی
10.  بعد از دعا
11.  بعد از نداء

 

 

 

1- در ابتدا مانند: اِن الذَین امنوا

2- بعد از موصول مانند: جانی الذی اِنَّ اباه عالِم

3- بعد از ماده قول مانند: یَقولُ أنها بَقَرَة

در یازده مورد اِنَّ          4- بعد از قسم- والعصر اِنَّ الانسانَ

مکسور می شود           5- در خبر آن لام باشد اِنَّکَ لرَسُولُ الیه

                             6- بعد از ثُم – ثُم اِنَ علینا بیانَه

                             7- بعد از کلّا- کلّا اِنَّ الانسان

                             8- بعد از امر- ذٌق اِنّکَ أنتَ العزیز

                             9- بعد از نهی- لا تَحزن اِن الله معنا

                             10- بعد از دعا- رَبَّنا اِنی اَسکنتُ

                             11- بعد از ندا- یا لُوطٌ اِنا رُسلَ رَبَک

خلاصه درس دهم

1- هشتم از مرفوعات خبر حروف مشبهه بالفعل است.

2- این حروف عبارتند از: اِنَّ- اَنَّ- کانَّ - لیتَ - لکن - لَعَلَّ

3- این حروف از چهار جهت به فعل شبیه هستند.

1. تعداد حروف
2. مبنی بر فتح مثل فعل ماضی
3. از نظر معنا
4. از حیث عمل
5. این حروف نصب به اسم و رفع به خبر می دهند.

درس یازدهم

لای نفی جنس

1- لاء نفی جنس را تعریف کنید؟

1- لاء نفی جنس حرفی است که بر سر اسم نکره در آمده و جنس آنرا نفی می کند.

2- لاء نفی جنس چه عملی انجام می دهد؟

2- لاء نفی جنس مانند: حروف مشبهه بالفل عمل می کند. نصب به اسم می دهد و رفع به جر

3- یک مثال برای لاء نفی جنس بزنید.

3- مانند: لا رَبَّ غیرٌ اللهِ

لا= لاء نفی جنس

رَبَّ = اسم لاء و نکره و منصوب

غیرٌ = خبر لاء و مرفوع

4- اسم لاء نفی جنس اگر مفرد باشد چه حکمی خواهد داشت؟

4- اگر مفرد باشد مبنی بر فتح خواهد بود.

مانند: لا دین لمَن لا عَقَلَ لَه

دین مفرد است اسم لاء است مبنی بر فتح است

5- اگر بعد از لاء نفی جنس حرف اِلّا بیاید چه تغییری در جمله بوجود می آید؟

5- اگر بعد از لاء حرف اِلّا بیاید خبر لاء نفی جنس حذف می شود.

مانند: لا اِلهَ اِلّا اللهٌ  که در اصل بوده لا اِلهَ موجودٌ اِلّا الله که موجود حذف شده

 

 

1- نصب به اسم

عمل لاء نفی جنس

                             2- رفع به خبر

مانند لا دینَ لِمن لا عَمل لَه = لاء لاء و نفی جنس دین اسم است.

 

خلاصه درس 11

1- لاء نفی جنس بر اسم نکره وارد می شود و جنس آن را نفی می کند

2- لاء نفی جنس نصب به اسم و رفع به خبر می کند.

3- اگر بعد از لاء نفی جنس اِلّا بیاید خبرش حذف می شود.

 

 

مبتدا وخبر

درس هفتم: مبتدا

- مبتداء یعنی چه؟

- مبتداء اسم مرفوعی است که در ابتداء جمله واقع شود و خبری به آن نسبت داده شود.

مانند: سعیدٌ عالِمٌ، سعید مبتداء، عالم خبر مبتدا.

- خبر چیست؟

- خبر همان نسبتی است که به مبتداء داده شده.

مانند: عالِمٌ در مثال بالا که به سعید نسبت داده شده.

- جمله یعنی چه؟

-جمله مرکب است و از اسم و فعل یا دو اسم.

- جمله بر چند قسم است؟

- جمله بر دو قسم است: 1- اسمیه جمله ای است که با اسم شروع شود. ( عَلِیٌّ ذَهَبَ إلی المدرِسةِ) که این جمله با اسم شروع شد.

2- و جمله فعلیه: جمله ایست که با فعل شروع شود. (جاءَ الحَقُّ)

                   1- جمله اسمیه = جمله ایست که با اسم شروع شود. مانند: عَلِیٌّ ذَهَبَ

    جمله

                    2-جمله فعلیه = جمله ای است که با فعل شروع می شود.

                                                                     مانند: جاءَ الحَقُّ

 

    

- جمله اسمیه از چه چیز تشکیل می شود؟

- جمله اسمیه همیشه از مبتداء و خبر تشکیل می شود.

- شبه جمله چیست؟

- شبه جمله عبارت است از یک اسم و ظرف یا جار و مجرور

ظرف: مانند: رَجُلٌ تَحتَ الشجرةِ.

جار و مجرور مانند: رَجُلٌ فیِ الدّار.

- ویژگی های مبتداء و خبر را نام ببرید.

- ویژگی های مبتداء عبارت اند از:

                                   الف: مبتداء معمولاً معرفه است.

                                               ب: مبتداء غالباً مقدم است.

                                                  ج: مبتداء همیشه مرفوع است.

 

- ویژگی های خبر عبارتند از:

                                                الف: خبر معمولاً نکره است

                                                     ب: خبر غالباً مؤخر است.

                                                             ج: خبر همیشه مرفوع است.

 

 

 

 

- بطور کلی خبر بر چند قسم است؟

- خبر بر سه قسم است:

الف: مفرد

ب: جمله:

ج: شبه جمله

که هر یک از این ها بر دو قسم است

            1- مشتق=  مانند: سعیدٌ عالِم

مفرد

   2- جامد = مانند: سعیدٌ اَسَدٌ

 

  1- اسمیه= مانند: سعیدٌ اَخُوهُ عالِم

جمله

  2- فعلیه= مانند: سعیدٌ ذَهَبَ الِی المدرسَةِ

 

        1- جار و مجرور مانند: سعیدٌ فیِ المدرسَةِ

شبه جمله

         2- ظرف: مانند: سعیدٌ تَحتَ الشّجرةَ ِ

 

- در چند مورد خبر مبتداء مقدم می شود؟

- اصل این است که مبتداء مقدم باشد ولی در دو مورد خبر وجوباً مقدم می شود بر مبتداء

1- هنگامی که خبر ظرف باشد یا جار و مجرور

                                             خبر مقدم جار و مجرور مانند: فی الدّارِ رَجلٌ

                                            خبر مقدم ظرف  مانند:   تَحتَ الشَّجرةِ رَجُلٌ

2- خبر از اسماء استفهام باشد

                                               مانند: کَیفَ حالُک خبر مقدم اسم استفهام

                             1- مفرد          1- جامد مانند: سعیدٌ اَسَدٌ

                                                2- مشتق مانند: سعیدٌ عالِمٌ

                             2- جملیه        1- اسمیه مانند: علیٌ اَخوهُ عالِمٌ

اقسام خبر                                    2- فعلیه مانند: سیعدٌ ذَهَب الَی  

                                                                                          المدرسةِ         

                             3- شبه          1- جار و مجرور مانند: عَلیٌّ فِی الدّارِ

                               جمله            2- ظرف مانند: سیعدٌ تَحتَ الشَّجَرَةِ

 

                             1- اگر خبر ظرف باشد مانند = تَحتَ الشّجرة رَجُل

مراحل تقدیم خبر        2- اگر خبر جار و مجرور باشد مانند = فی الدّار رَجُل

                             3- اگر خبر از اسماء استفهام باشد = مانند کَیفَ حالک

 

- آیا می شود مبتداء یا خبر را حذف نمود؟

- بلی هر گاه نشانه و قرینه ای در کلام باشد ممکن است مبتداء یا خبر حذف شود.

حذف مبتدا کیف حالک، در جواب می گوئی، جَیِّدٌ خوبم

در این مثال مبتداء حذف شده. اصلش بوده حالی جَیّدٌ

حذف خبر : کسی که سوال می کند، من عِندَکَ؟ چه کسی نزد توست

در جواب می گوئی عَلِیٌّ در این مثال خبر حذف شده

اصلش بوده عَلِیٌّ عِندیِ

 

خلاصه درس هفتم

1- مبتداء اسم مرفوعی است که در ابتدا جمله واقع می شود و خبر را به آن نسبت می دهند.

2- خبر همان نسبتی است که به مبتدا می دهند.

3- جمله بر دو قسم است جمله اسمیه و جمله فعلیه

4- جمله اسمیه با اسم شروع می شود و جمله فعلیه با فعل

5- شبه جمله عبارت است از ظرف و جار و مجرور

ضمائر منفصل ومتصل

درس ششم: ضمائر

- ضمائری که فاعل قرار می گیرند بر چند قسم هستند؟

- ضمائر فاعلی بر دو قسم هستند:

1- بارز (آشکارا)

2- مستتر (پنهان)

- ضمائر بارز و مستتر چند تا هستند؟

- ضمائر بارز یازده تا هستند همان ضمائریکه در آخر فعل می آیند.

(ا)- (و)- (ن)- (تَ)- (تُ)- (تُما)- (تُم)- (تُن)- (ناء)- (ی) و ضمائر هستتر 7 تا هستند: (هو)- (هی)- (اَنتَ)- (اَنَا)- (نَحنُ)

                             1- هُوَ در ضَرَبَ و یَضْربُ

                             2- اَنْتَ در تَضْریبُ و اِضْرِبْ

ضمائر مستتر              3- نَحْنُ در نَضْرِبُ

                             4- اَنَا در نَضْرِبُ

                             5- هِیَ در ضَرَبَتْ و تَضْرِبُ

 

- ضمائر بر چند قسم هستند؟

- ضمائر بر دو قسم متصل و منفصل

ضمیر متصل بدنبال کلمه می پیوندد و منفصل جدای از کلمه است و جمله با آن شروع می شود.

- ضمائر متصل منصوب به چه کلمه ای متصل می شود؟

- ضمائر متصل منصوب به فعل متصل می شود و به آن ها ضمیر مفعولی می گویند.

                   1- هـُ (اَخَذَهُ) مفرد مذکّر غایب

                   2- هُما (اَخَذَهما) مثنی مذکر غائب

                   3- هُم (اَخَذَهُم) جمع مذکر غائب

                   4- ها (اَخَذَها) مفرد مؤنث غائب

                   5- هُما (اَخَذَهما) مثنی مؤنث سالم

                   6- هُنَّ (اَخَذَهُنَّ) جمع مؤنث غائب

ضمائر متصل     7- کَ (اَخَذَکَ) مفرد مذکر حاضر

به فعل           8- کُما (اَخَذَکُما) مثنی مذکّر حاضر

                   9- کُم (اَخَذَکُم) جمع مذکر حاضر

                   10- کِ (اَخَذَکِ) مفرد مؤنث حاضر

                   11- کُما (اَخَذَکُما) مثنی مؤنث حاضر

                   12- کُنَّ (اَخَذَکُنَّ) جمع مؤنث حاضر

                   13- ی (اَخَذَنی) متکلم وحده

                   14- نا (اَخَذَنا) متکلم مع الغیر

 

- ضمائر متصل مجرور به چه کلمه ای متصل می شود؟

- ضمائر متصل مجرور هم به اسم و هم به حرف متصل می شوند. به اسم اگر متصل شوند جر شان به اضافه است و اگر به حرف جر متصل شوند جرّ شان به حرف خواهد بود.

                   1- هـُ = به اسم (کِتابُهُ) به حرف (اِلَیْهِ)

                   2- هُما = به اسم (کِتابَهُما) به حرف (اِلَیْهِما)

                   3- هُم = به اسم (کِتابَهُم) به حرف (اِلَیْهُم)

                   4- ها = به اسم (کِتابُها) به حرف (اِلَیْها)

                   5- هُما = به اسم (کِتابَهُما) به حرف (اِلَیْهما)

                   6- هُنَّ = به اسم (کِتابَهُنَّ) به حرف (اِلَیْهُنَّ)

ضمائر متصل     7- کَ = به اسم (کِتابُکَ) به حرف (اِلَیْکَ)

مجرور به         8- کُما = به اسم (کِتابَکُما) به حرف (اِلَیکُما)

اسم و حرف     9- کُم = به اسم (کِتابَکُم) به حرف (اِلَیْکُمْ)

                   10- کِ = به اسم (کِتابُکِ) به حرف (اِلَیْکِ)

                   11- کُما = به اسم (کِتابَکُما) به حرف (اِلَیکُما)

                   12- کُنَّ = به اسم (کِتابکُنّ) به حرف (اِلَیْکُنّ)

                   13- ی = به اسم (کِتابِی) به حرف (اِلَیَّ)

                   14- نا = به اسم (کِتابنا) به حرف (اِلَیْنا)

- ضمیر متّصل و ضمیر منفصل را تعریف کنید.

1- ضمیر متصل باید در تلفظ به کلمه ای بپیوندد

2- ضمیر منفصل جدا می آید و جمله با آن شروع می شود.

- ضمیر متصل بر چند قسم است؟

- ضمیر متصل بر سه قسم است

1- ضمیر متصل مرفوع این ضمیر همیشه به فعل متصل است.

2- ضمیر متصل منصوب این ضمیر هَم به فعل متصل می شود.

3- ضمیر متصل مجرور این ضمیر به اسم و حرف متصل می شود.

- ضمیر منفصل بر چند قسم است؟

-ضمیر منفصل بر دو قسم است، ضمیر منفصل مرفوع و ضمیر منفصل منصوب

- ضمائر منفصل مرفوع و منصوب را نام ببرید؟

- ضمائر منفصل مرفوع عبارتند از :

هُوَ- هُما- هُم- هیَ- هُما- هُنَّ

اَنتَ- اَنتُما- اَنتُم- اَنتِ- اَنتُما- اَنتُنَّ- اَنا- نَحنُ

ضمائر منفصل منصوب عبارت اند از:

اِیاهُ- اِیاهما- اِیاهُم = اِیاها- اِیاهُما- اِیاهُنَّ

اِیاکَ- اِیاکُما- اِیاکُم = اِیاکِ- اِیاکُما- اِیاکُنَّ- اِیای- اِیّانا

 

- ضمائر متصل مرفوع به چه فعلی متصل می شود؟

- ضمائر متصل مرفوع به فعل معلوم و به فعل مجهول متصل می شود و به این ها ضمیر فاعلی هم می گویند.

-ضمیر منفصل مرفوع و منفصل منصوب چه موقعیتی دارند؟

-مرفوع نوعاً مبتداء واقع می شود و منصوب مفعول

 

 

ضمیر منفصل بر دو          1- ضمیر منفصل مرفوع

قسم است.                   2- ضمیر منفصل منصوب

 

1- هُوَ = مفردمذکر غایب

2- هُما = مثنی غایب

3- هُم =جمع مذکر غایب

4- هیَ =مفرد مؤنث غایب

5- هُما = مثنی غایب

6- هُنَّ = جمع مؤنث غایب

ضمائر منفصل             7- اَنتَ = مفرد مذکر مخاطب

مرفوع                      8- اَنتُما = مثنی مخاطب

9- اَنتُم = جمع مذکر مخاطب

10- اَنتِ = مفرد مؤنث غایب

11- اَنتُما = مثنی مخاطب

12- اَنتُنَّ = جمع مؤنث مخاطب

13- اَنا = متکلم وحده

14- نَحنُ = متکلم مع الغیر

 

 

 

 

                             1- اِیّاهُ = مفردمذکر غایب

2- اِیّاهما = مثنی غایب

3- اِیّاهُم=جمع مذکر غایب

4- اِیّاها =مفرد مؤنث غایب

5- اِیّاهُما = مثنی غایب

6- اِیّاهُنَّ= جمع مؤنث غایب

ضمائر منفصل             7- اِیّاکَ= مفرد مذکر مخاطب

منصوب                    8- اِیّاکُما = مثنی مخاطب

9- اِیّاکُم = جمع مذکر مخاطب

10- اِیّاکِ= مفرد مؤنث غایب

11- اِیّاکُما= مثنی مخاطب

12- اِیّاکُنَّ= جمع مؤنث مخاطب

13- اِیّای= متکلم وحده

14- اِیّانا= متکلم مع الغیر

 

1- الف (ا) در مثنی ضَرَبا- ضَرَبتا- یَضرِبانِ- تضرِبانِ

2- واو (و) در جمع مذکر ضَرَبُوا- یَضرِبُونَ- تَضرِبوُنَ

3- نون (ن) در جمع مؤنث ضَرَبنَ- تَضرِبنَ- یَضرِبنَ

4- یاء (ی) برای مفرد مؤنث مخاطب تَضرِبینَ

5- (تَ) برای مفرد مذکر مخاطب ضَرَبَتَ

ضمائر متصل     6- (تِ) برای مفرد مذکر مخاطب ضَرَبَتِ

مرفوع            7- (تُما) برای مثنی مخاطب مذکر و مؤنث ضَرَبتُما

                   8- (تُم) برای جمع مذکر مخاطب ضَرَبتُم

                   9- (تُنَّ) برای جمع مؤنث مخاطب ضَرَبتُنَّ

                   10- (تُ) برای متکلم وحده ضَرَبتُ

                   11- (تا) برای متکلم مع الغیر ضَرَبتا

 

                             1- ضمیر متّصل مرفوع این ضمیر همیشه به فعل متصل می شود

ضمیر متّصل               2- ضمیر متصل مجرور- این ضمیر هم به حرف و هم به اسم متّصل می شود.

                                      3- ضمیر متّصل منصوب این ضمیر به فعل متّصل می شود

1-    اگر فاعل مذکر باشد فعل هم مذکر خواهد بود

 مانند (نَصَرَ عَلِیٌ)

                             2- اگر فاعل مؤنث حقیقی باشد فعل هم مؤنث خواهد بود (نَصَرَت فاطِمتُه)

شرایط فعل و              3- اگر فاعل مونث مجازی و اسم ظاهر باشد می توان فعل را هم مذکر و هم مونث آورد مانند طَلَعَ الشَمس یا طَلَعتُ الشَمس

فاعل                         4- اگر فاعل اسم ظاهر باشد فعل همیشه مفرد است

                             5- اگر فاعل جمع مکسر باشد فعل به صورت مفرد مونث می آید

                             6- اگر فاعل ضمیر باشد با اسمی که قبل از آن آمده مطابقت دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                             1- اگر نائب فاعل مذکر باشد فعل هم مذکر خواهد بود مانند (ضُرِبَ عَلِیٌ)

                             2- اگر نائب فاعل مونث حقیقی باشد فعل هم مونث حقیقی خواهد بود (ضُرِبَتْ فاطِمَةُ)

             3- اگر نائب فاعل مؤنث مجازی باشد فعل هم مونث و هم مذکر می آید، مانند: (ضُرِبَت فاطِمَةُ)

شرایط فعل و              4- اگر نائب الفاعل اسم ظاهر باشد فعل همیشه مفرد است، مانند: (ضُربَ زیْد)

نائب فاعل                   5- اگر نائب فاعل جمع مکسر باشد فعل مفرد می آید، مانند: (ضُرِب رجالٌ)

                             6- اگر نائب فاعل ضمیر باشد فعل با اسمی که قبل از آن آمده مطابقت دارد، یعنی اگر نائب فاعل مفرد باشد، فعل هم مفرد خواهد بود.

 

 

 

 

 

 

 

خلاصه درس ششم

1- ضمائر فاعلی بر دو قسم اند  1- بارز (آشکار)   2- مستتر (پنهان)

2- ضمائر بارز یازده تا هستند. (همان ضمائریکه به آخر فعل می آیند )

3- ضمائر مستتر هفتا هستند.

4- ضمائر متصل منصوب به فعل متصل می شوند و ضمائر مفعولی هستند.

5- ضمائر متصل مجرور هم به اسم متصل می شوند هم به حرف

6- ضمائر منفصل بر دو قسم اند   1- مرفوع    2- منصوب

 

 

علامت رفع

درس پنجم: علامت رفع مرفوعات

- علامت رفع چیست؟

- علامت رفع در اصل همان ضمه ـــُـ است ولی گاهی الف گاهی واو هم می باشد. پس علامت رفع سه تا است.

1- ـــُـــٌـ ضمه          2- الف                     3- واو

- این علائم رفع در چه اسم هائی می آیند؟

ضمه ــُــٌ دراسم مفرد- جمع مکسر- جمع مونث سالم- اسم مفرد- زیدّ و جمع مونث سالم الْمسلماتُ

الف: در مثنی مانند: مسلِمانِ

واو: در جمع مذکر سالم

                                          1- در اسم مفرد مانند: رَجُلٌ

                   1- ضمه ــٌــ      2- در جمع مؤنث سالم مانند: اَلمسلمات

                                          3- در جمع مکسر مانند: رِجالٌ

علامت رفع      2- الف-  در مثنی مانند: مسلِمانِ

                                      

3- واو- در جمع مذکر سالم مانند: مسلِمونَ

 

- مرفوعات چند تا هستند؟

- مرفوعات یعنی اسامی که مرفوع هستند، 8تا اسم هستند.

                   1- فاعل مانند: جاءَ زیدٌ = زید فاعل و مرفوع است

                   2- نائب الفاعل مانند: ضُرِبَ زیدٌ- زید نائب الفاعل

                   3- مبتدا مانند لهُ= هو مبتداء

                   4- خبر مانند: = زیدٌ قائم- زید مبتدا قائم خبر هر دو مرفوع اند.

مرفوعات         5- اسم کانِ مانند: - کانَ اللهُ = الله اسم کان

                   6- اسم کادَ مانند- کادَ الفَقّرُ- فَقْرُ اسم کادَ

                   7-  خبر اِنّ- مانند: اِنَّ اللهَ غَفُورٌ- غفور خبر اِنّ.

                   8- خبر لا نفی جنس مانند: - لا رَجُلَ موجودٌ

 

 

                   1- فاعل اسمی است که بعد از فعل معلوم می آید

                   2- نائب الفاعل بعد از فعل مجهول می آید

                   3- مبتداء در اول کلام می آید

خصوصیات       4- خبر نسبتی است که به مبتداء داده می شود

مرفوعات         5- اسم کان مانند:

                    6- اسم کادَ مانند:

                   7- خبر اِنَّ مانند: اِنَّ الله علیم

                   8- خبر لانفی جنس لاَرَجُلَ موَجودٌ

 

 

- فاعل چیست و بر چند قسم است؟

- فاعل اسم مرفوعی است که بعد از فعل معلومی می آید و فعل به او نسبت داده می شود.

مانند: کَتَبَ عَلِیٌ- نوشتن به علی نسبت داده می شود. علی فاعل است.

اقسام فاعل:

1- اسم ظاهر مانند: کَتَبَ عَلِیُّ

2- ضمیر بارز مانند: ضَرَبا که الف فاعل است.

1-    ضمیر مستتر مانند: ضَرَبَ که هُوَ در او مستتر است.

 

                   1- اسم ظاهر مانند: - کَتَبَ عَلِیُّ = علی فاعل است و اسم ظاهر

فاعل بر دو                          1- بارز: یعنی آشکار مانند ضَرَبا که الف فاعل است و ضمیر و آشکارا  آمده

قسم است       2- ضمیر     2- مستتر: یعنی پنهان  مانند: عَلیُّ ضَرَبَ- که هُوَ در او               مستتر است

                               

 

 

 

 

 

خلاصه درس 5

1- علامت رفع سه تا است        1- واو    2- الف         3- ضمه

2- ضمه در اسم های 1- مفرد     2- جمع مکسر       3- جمع مونث سالم

3- الف: در مثنی

4- واو- در 1- جمع مذکر سالم    2- اسماء شش گانه

5- اسماء مرفوع   1- فاعل  2- نائب الفاعل   3- مبتدا   4- خبر   5- اسم کان   6- اسم کاد 
7- خبر اِنّ    8- خبر لاء نفی جنس

ترکیب اضافه

                                              درس چهارم: اضافه

- اضافه یعنی چه؟

- گفتیم مجرورات بر دو قسم است 1- مجرور به حرف جرّ 2- مجرور به اضافه

اضافه یعنی نسبت دادن اسمی ب اسم دیگر مانند: کِتابُ عَلِیٍ

- مضاف و مضافٌ الیه یعنی چی؟

- اسم اول را مضاف (اضافه شده) و اسم دوّم را مضافٌ الیه (اضافه شدن به آن) نامند

- شرایط مضاف و مضافٌ الیه چیست؟

-شرایط مضافٌ الیه اینست که مضافٌ الیه همیشه مجرور است (کُل مضافٌ الیه مجرورٌ) و اما شرائط مضاف این است که:

                   1- اسمی که مضاف واقع شود. الف و لام ندارد مانند: قَلَم سعیدٍ

                   2- اسمی که مضاف واقع شود تنوین نمی گیرد مانند: کتابٌ عَلِیّ

شرائط مضاف    3  - اسمی که مضاف واقع شود اگر تثنیه باشد نونش حذف می شود
                                                                            مانند: معَلِّما مدْرِسَة

                       4-اسمی که مضاف واقع شود اگر جمع باشد نونش حذف می شود 

                                                                             مانند: مُعَلِّمٌ المدْرِسة                        

 

مجرورات:

          1- مجرور به وسیله حرف جر

            حروف جر 17 تا هستند (فی- اِلی- مِن- حتی- عن- باء- تا- کاف- لام)

          3- مجرور به اضافه مانند: کتابٌ عَلیٍ مجرور به اضافه است.

- مجرور به حرف جر یعنی چه؟

- یعنی اسمهایی که بعد از حروف جر می آیند مجرور واقع می شوند. حروف جاره 17 ) حرف هستند. (مِنْ- فی- علی- اِلی- بـ - ...) مانند فی الدّارِ که دار مجرور است بوسیله فی ( مِن- فی- الی- عَلی- حَتّی- کِ- لِ- بـ - واو- منذ- مذخذا- عَنْ)

به صورت شعر چنین آمده:

با تا کاف لام منذ مذ خلا           رُبَّ حاشا من عن علی حتی الی

- اضافه چه فایده ای دارد؟

- اضافه دو فایده دارد.

 

فائده اضافه       1- تعریف: هرگاه مضافٌ الیه معرفه باشد مضاف را نیز معرفه می کند.

                   2- تخصیص (خاص کردن) هرگاه مضافٌ الیه نکره باشد مضاف را خاص

                                                                  می کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- چه اسم هائی همیشه اضافه می شوند؟

- اسم ها دائم الاضافه عبارتند از

                                  1- کل. (هر- همه) مانند: کُلُّ شَیءٍ

2- بَعض. (برخی) مانند = بَعْضٌ القوم

3- جمیع. اَجمع. (همگی) =

4- کِلا و کِلتا (هر دو) =

5- مثل و شبیه. (مانند) مثلک- شبیه

6- غَیر و سوی. (بجز- مگر) = غیرُکَ

7- اَیُّ. (هر کدام) = ایّ الامیر

اسماء دائم               8- لَدُن- عِند. (نزد) = عندی

                           9- ذات. (دارای) = ذاتی

                           10- یَمین- یسار (راست و چپ) یسار = یمینک

                           11- فَوق- تَحت. (بالا- پایین) = تحت الشجرة

            12- اَمام. (جلو) = اَمای

                           13- بَین (وسط)

                           14- قَبل- بعد. (پیش و پس) قبل الافطار

                           15- معَ. (با) = معَ امی

 

 

خلاصه درس چهارم

1- اضافه یعنی نسبت دادن اسمی به اسم دیگر.

2- به اسم اولی مضاف و به اسم دوّمی مضاف الیه گویند.

3- مضافٌ الیه همیشه مجرور است.

4- مضاف: الف و لام- تنوین- نون تثنیه و جمع ندارد.

5- اضافه دو فایده دارد- 1- تعریف 2- تشخیص

تمرین:

قُلْ اَعوُذُ بِرَبِّ النَّاسِ- در این عبارت حرف جر و مجرور به حرف و به اضافه چیست؟

بـ : از حروف جاره است.

رَبْ: مجرور به بـ می باشد.

النّاس- مضاف الیه است.

مضارع مجزوم

 اعراب فعل مضارع

- فعل مضارع دارای چند نوع اعراب است؟

- فعل مضارع دارای سه نوع اعراب است.

اعراب                1- رفع = یَضرِبُ =مرفوع است
فعل مضارع         2- نَصب = اَن یَضرِبَ= منصوب است
عبارتند از:          3- جَزم = لَم یَضرِب= مجزوم است.

- علامت رفع در فعل مضارع چیست؟

- فعل مضارع هرگاه بدون عامل باشد مرفوع است و علامت آن سه تا است.

علامت رفع در      1-  ضمه ــُــ در صیغه های (هو-هی-أنت-أنا-نحنُ)

فعل مضارع          2- نون «ن» در صیغه های(هما- هم-أنتما-أنتم -أنتِ)

           3- نِ درجمع مؤنث ها مبنی وغیر قابل تغییر

 

- علامت نصب فعل مضارع چیست؟

- فعل مضارع بعد از عوامل نصب منصوب می شود و علامت نصب دو تاست.

1-    فتحه در صیغه های (هو-هی-أنت-أنا-نحنُ)

2-    حذف نون در صیغه های(هما- هم-أنتما-أنتم -أنتِ)

- حروف ناصبه چند تا هستند؟

- حروف ناصب شش تا هستند اَن- لَن- کَی- اِذَن-حتی –لِـ

فعل هایی که دارای این حروفند ترجمه آنها به صورت مضارع التزامی صورت می گیرد.

مثال : یَحکُمُ :داوری می کند        حتی یَحکُمَ :تا داوری کند

تفرحونَ : شاد می شوید             لکی تفرحوا : تاشاد شوید

تنالونَ : دست می یابید                 لَن تنالوا : دست نخواهید یافت

فعل مضارع دارای( لن) معادل «آینده منفی» است

 اعراب فعل مضارع

- فعل مضارع دارای چند نوع اعراب است؟

- فعل مضارع دارای سه نوع اعراب است.

اعراب                1- رفع = یَضرِبُ =مرفوع است
فعل مضارع         2- نَصب = اَن یَضرِبَ= منصوب است
عبارتند از:          3- جَزم = لَم یَضرِب= مجزوم است.

- علامت رفع در فعل مضارع چیست؟

- فعل مضارع هرگاه بدون عامل باشد مرفوع است و علامت آن سه تا است.

علامت رفع در      1-  ضمه ــُــ در صیغه های (هو-هی-أنت-أنا-نحنُ)

فعل مضارع          2- نون «ن» در صیغه های(هما- هم-أنتما-أنتم -أنتِ)

           3- نِ درجمع مؤنث ها مبنی وغیر قابل تغییر

 

- علامت نصب فعل مضارع چیست؟

- فعل مضارع بعد از عوامل نصب منصوب می شود و علامت نصب دو تاست.

1-    فتحه در صیغه های (هو-هی-أنت-أنا-نحنُ)

2-    حذف نون در صیغه های(هما- هم-أنتما-أنتم -أنتِ)

- حروف ناصبه چند تا هستند؟

- حروف ناصب شش تا هستند اَن- لَن- کَی- اِذَن-حتی –لِـ

فعل هایی که دارای این حروفند ترجمه آنها به صورت مضارع التزامی صورت می گیرد.

مثال : یَحکُمُ :داوری می کند        حتی یَحکُمَ :تا داوری کند

تفرحونَ : شاد می شوید             لکی تفرحوا : تاشاد شوید

تنالونَ : دست می یابید                 لَن تنالوا : دست نخواهید یافت

فعل مضارع دارای( لن) معادل «آینده منفی» است

علم نحو

د رس اول: تعریف علم نحو

- علم نحو چه علمی است؟

– علمی است که از کیفیت ساختن جمله و ارتباط کلمات با یکدیگر و تغییر آخر کلمات از حیث اعراب و بناء بحث می کند.

- فایده علم نحو چیست؟

- فایده آن نگه داشتن زبان از خطاء در گفتار و نوشتار است.

-موضوع علم نحو چیست؟

- موضوع آن کلمه و کلام است.

1-    کلمه

موضوع علم نحو    

2-    کلام

-کلمات در زبان عربی بر چند قسم است؟

-به اعتباری بر دو قسم است  معرب و مبنی

- معرب یعنی چه و مبنی یعنی چه؟

- معرب به کلمه ای می گویند که آخرش متغیّر باشد و مبنی به کلمه ای می گویند که آخرش ثابت باشد.

- کلمه بر چند قسم است؟

کلمه بر سه قسم است. اسم- فعل- حرف

 

1-    معرب = آخرش متغیر

کلمات یا

2-    مبنی = آخرش ثابت

  1- اسم = مانند: زید- حسن- علی

 

اقسام کلمه      2- فعل = مانند : ضَرَبَ – یَضرِبُ – اِضرِب

 

3-    حرف = مانند : فی (در) مِن (از)

- چه اسم هایی معرب اند و چه اسم هائی مبنی، هستند؟

- اسم ها تماماً معرب اند بجز6 اسم

1- ضمائر (هُوَ) 2- موصولات (اَلَّذی) 3- اشارات (هذا) 4- اسماء شرط (مَن) 5- اسماء استفهام (کیف) 6- کنایات (کَم)

                   1- ضمائر مانند: هُو- اَنتَ- کُم

                   2- موصولات مانند: اَلَّذی- الَّتی

                   3- اسماء اشارات مانند: هذا- ذاکَ

اسماء مبنی      4- اسماء شرط مانند: مَن

                   5- اسماء استفهام مانند: کَیفَ

                   6- کنایات مانند: کَم

                  

- آیا حروف معرب اند یا مبنی؟

- حروف تماماً مبنی، هستند.

                   1- حروف جَر (17) حرف اند.

                   2- حروف مشبّهه بفعل (6) حرفند.

حروف مبنی     3- حروف ندا (7) حرفند.

                   4- حروف ناصبه (4) حرفند.

4-    حروف جازمه (5) حرفند.

 

- از افعال کدام فعل مبنی است و کدام فعل معرب است؟

- فعل ماضی و فعل امر و صیغه جمع های مؤنث فعل مضارع مبنی، هستند و فعل مضارع معرب است و اگر آخر فعل مضارع نون تأکید داشته باشد مبنی است.

 

                   1- فعل ماضی تماماً مبنی می باشد 14 صیغه فعل ماضی

افعال مبنی      2- فعل امر مبنی می باشد

عبارتند از:       3- فعل مضارع صیغه جمع های مؤنث مبنی می باشد.

5-    فعل مضارع اگر آخرش نون تأکید داشته باشد مبنی است.

 

- بناء چیست؟ و بر چند قسم است؟

- بِنا همان حرکت آخر کلمه مبنی را بنا گویند که همیشه ثابت است و بنا بر چهار قسم است.

                             1- مبنی بر فتح مانند: = اَنتَ – رُبَّ

بِنا عبارت                  2- مبنی بر ضَم مانند: نَحنُ – منذُ

است از :                   3- مبنی بر کسر مانند: اَنتِ – اَمسِ

                             4- مبنی بر سکون   مانند: مِنْ- عَنْ

 

- اعراب چیست و بر چند نوع است؟

- اعراب همان حرکت آخر کلمه را گویند که متغیر است و بر چهار قسم است:

1- رفع- مانند: سعیدٌ اسم مرفوع و یَضرِبُ فعل مرفوع

2- نَصب- مانند: سعیداً اسم منصوب و اَن یَضربَ فعل منصوب

3- جَر- مانند: سَعیدٍ اسم مجرور= جر مختص به اسم است.

4- جزم= مانند: -لَم یَضرِب فعل مجزوم= جزم مختص به فعل است.

 

- کدام یک از این اعراب مشترک اند بین اسم و فعل و کدام یک مخصوص به فعل یا اسم است؟

- رفع و نصب بین اسم و فعل مشترک اند و جَر مختص به اسم است و جزم مختص به فعل

                     1- رفع مانند: سیعدٌ اسم یَضرِبُ فعل= مشترک بین اسم و فعل

اعراب مشترک

                   2- نصب مانند: سعیداً اسم اَن یَضرِبَ فعل= مشترک بین اسم و فعل

                             3- جَر مانند: سَعیدٍ = این مختص به اسم است.

اعراب مخصوص

                             4- جزم- مانند: -لَم یَضرِب این مختص به فعل است