آموزشی

درس بیست ونه:اعراب

1- اعراب یعنی چه؟

1- حرکت آخر کلمه معرب را اعراب گویند و اعراب متغیر است.

2- اعراب بر چند قسم است؟

2- اعراب بر دو قسم است: الف: اعراب اصلی       ب: اعراب نیابتی

3- اعراب اصلی را تعریف کنید:

3- اعراب اصلی عبارت است از حرکات مناسب که در آخر کلمه می آنید.

4- حرکات مناسب چند تا هستند؟

4- حرکات مناسب عبارتند از:

                         الف: حرکت ضمه ـُــٌ برای حالت رفع، مانند: زیدٌ، الرَّجُلُ

                          ب: فتحه ـَــً برای حالت نصب، مانند: علیاً، السّعیدَ

                          ج: کسره ـِــٍ برای جَر، مانند: سعیدٍ، الرَّجُلِ.

به این اعراب، اعراب اصلی گویند.

5- اعراب نیابتی را تعریف کنید.

5- اعراب نیابتی اعرابی است که حرفی به جای حرکت یا حرکتی به جای حرکت دیگر می نشیند.

6- اعراب نیابتی بر چند قسم است؟

6- اعراب نیابتی بر دوس قسم است: الف. حرکت از حرکت، ب: حرف از حرکت

7- مواضع حرکت نیابت از حرکت را بیان کنید:

7- آنجایی که حرکت به جای حرکت می نیشیند عبارت است از:

الف: جمع مونث سالم است که در حالت نصبی کسره به جای فتحه است،

مانند: اَلمُسلِماتِ در حال نصبی، کسره به جای فتحه نشسته؛ «رأیت المعلمات»

ب: اسم غیرمنصرف که فتحه به جای کسره آمده یعنی در حالت جَر مفتوح است، مانند: «سمعتُ مِنْ یوسفَ» در حال جر مفتوح است.

8- مواضعی که حرف به جای حرکت می نشیند را نام ببرید:

در سه جا حرف به جای حرکت می آید:

الف: در جمع مذکر سالم

                        رفع: به جای ضمه، واو می آید المسلمونَ

اعراب نیابتی     نصب: به جای فتحه، یاء می آید. المسلمینَ        

                   جَر: به جای کسره یاء می آید. المسلمینَ

اعراب:            1- اعراب اصلی

                   2- اعراب نیابتی

                   1- فتحه، مانند: الرجلَ، زیداً

اعراب اصلی      2- کسره، مانند: السَّعیدِ، سعیدٍ

1-    ضمه، مانند: الرَّجلُ، رجلٌ

                   1- حرکت به جای حرکت دیگر می آید مثلاً فتحه به جای کسره

اعراب نیابتی     2- و حروف به جای حرکت می آید، مثلاً الف به جای فتحه

مواضعی که حرکت به جای حرکت می نشیند:

1- کسره به جای فتحه در جمع مونث سالم، یعنی کسره می گیرد.

2- در اسم غیرمنصرف در حالت جرّی فتحه می گیرد، مانند: عمر، یعمَر.

                                                                              1- رفعش به واو.                  

                                                1- در اسماء خسمه      2- نصبش به الف

3- جرّش به یاء

مواضعی که حرف به جای حرکت                   1- رفعش به الف                                      می نشیند             2-مثنی 2- در مثنی نصب و جرش به یاء

                                                3- در جمع مذکر         1- رفعش به واو.

                                                          سالم        2- نصب و جرش به یاء

س1- شرایط اعراب اسماء خمسه چیست؟

شرایط اعراب اسماء خمسه عبارتند از:

الف: مفرد باشد (آباء نباشد) مانند: اَبوهُ، اَباه، اَبیهِ

ب: مکَبَّره باشد (یعنی مصَغَّر نباشد) مانند: اَب مکبره است ... مصغره

ج: اضافه شوند (اَمّا بیغر یاء متکلم) مانند: اَبوهُ، اضافه شده به ها ضمیر

س2- اگر این شرایط را نداشته باشد چه اعرابی می گیرد؟

اگر یکی از این شرایط را نداشته باشد اعرابشان به وسیله حرکت است، مانند: جاءَ اَباءُهُ. رفعش به واو نیست بلکه به ضمه است چون جمع است. رأیتُ ابینَ صبش به الف نیست چون اضافه به یاء متکلم شده، سَمعتُ مِن ابَیٍّ جرش به یاء نیست چون مصغر است.

س3- گفتیم در سه مورد حرف به جای حرکت می نشیند آن سه مورد را بیان کنید:

الف: در اسماء خمسه که واو به جای ضمه است و الف به جای فتحه و یاء به جای کسره.

ب: در مثنی است که الف به جای ضمه و یاء به جای فتحه و کسره قرار می گیرد.

ج: در جمع مذکر سالم که واو به جای ضمه و یاء به جای فتحه و کسره قرار می گیرد.

یعنی اسماء خمسه رفع به واو، نصب به الف و جر به یاء می باشند.

مثنی رفع به الف و جر و نصب به یاء می باشد.

در جمع مذکر سالم رفع به واو و نصب و جر به یاء می باشد.

س4- برای هر یک مثالی بیان کنید:

1- اسماء خمسه

در حال رفع: اَبوهُ، اخوهُ

در حال نصب: اباهٌ، اخاهُ

در حال جر: ابیهِ، اخیهِ

2- مثنی

در حال رفع: رَجُلانِ

در حال نصب: رَجُلَینِ

در حال جر: رجلین

خلاصه درس بیست نهم:

1- اعراب نیابتی حرف از حرکت در سه مورد است.

2- یک اسماء خمسه که رفعشان به واو، نصبشان به الف و جرشان به یاء است.

3- دو در مثنی که رفعشان به الف و نصب و جرشان به یاء است.

4- در جمع مذکر سالم که رفعش به واو و نصب و جرش به یاء است.