تمیز
درس هجدهم :تمییز
1- تمیز را تعریف کنید؟
1- تمیز اسمی است جامد و نکره – که بعد از کلمه یا نسبت مهمی می آید.
و ابهام آن را برطرف می سازد.
مانند: إشتَریتُ عِشریْنَ کتاباً
کتاب تمیز است برای عشرین
2- تمیز بر چند قسم است؟
2- تمیز بر دو قسم است:
1- تمیز ذات: رفع ابهام از کلمه می کند.
2- تمیز نسبت: رفع ابهام از نسبت موجود در جمله می کند.
3- تمیز ذات بر چند قسم است؟
3- تمیز ذات بر سه قسم است
1- تمیز برای عدد= مانند: بِعتُ عَشُرین کتاباً
2- تمیز برای جنس = رئیتُ خاتماً ذهَباً
3- تمیز برای مقدار و مقدار بر چند قسم است
1- برای عدد، مانند: بعث عشرین کتاباً
1- تمیز از 2- برای جنس، مانند: رئیتُ خاتماً ذهباً
ذات
تمیز 1- وزن
2- برای مقدار 2- کیل
3- مساحت
3- تمیز برای رفع ابهام از نسبت
تمیز مقدار عبارت است از:
الف: وزن مانند: إشَتَریتُ منوینِ عَسَلاً
ب: کیل مانند: اَعطَیتُ الفَقیر صاعاً قُمحاً
ج: مساحت مانند: هذا ذِراعٌ اَرضاً
4- تمیز نسبت را توضیح دهید؟
4- تمیز نسبت رفع ابهام می کند از نسبت موجود در جمله.
مانند: علیٌ اَفضلُ منکَ عِلماً
اول مشخص نبود علی از چه جهتی از تو برتر است وقتی علماً را آوردیم رفع ابهام شد.
5- کدامیک از این تمیز ها مجرور واقع می شوند؟
5- گاهی ممکن است تمیز ذات مجرور واقع شود.
به حرف جر یا به اضافه
مانند: رایتُ خاتم ذهبٍ = مجرور به اضافه
مانند: رایتُ خاتماً من ذهبٍ = مجرور به حرف جر
1- تمیز اعداد بر چند دسته است؟
1- تمیز اعداد بر سه دسته تقسیم می شوند.
1- تمیز از عدد سه تا عدد ده از 3 تا 10
2- تمیز از عدد ده تا عدد صد از 10 تا 100
3- تمیز از عدد صد به بالا از 100 به بالا
2- حکم هر سه قسم تمیز را بیان کنید؟
2- تمیز عدد 3 تا 10 جمع است و مجرور، لفظاً مجروراً و محلاً منصوب،
مانند: عِندی ثَلاثَةُ رِجالٍ، رجال تمیز است محلاً منصوب و لفظاً مجرور
حکم تمیز عدد ده تا صد مفرد است و منصوب،
مانند: اِنّی رَأیتُ اَحَدَ عَشَرَ کَوکَباً، کوکب تمیز مفرد و منصوب است.
حکم تمیز عدد صد به بالا مفرد است و مجرور،
مانند: رَأیتُ ماَةَ رَجُلٍ، رجل مفرد است و مجرور.
3- چرا می گوییم لفظاً مجرور و محلاً منصوب؟
3- برای اینکه حکم تمیز این است که منصوب باشد اما دراینجا چون مضافٌ الیه واقع شده مجرور است. لذا می گوییم لفظاً مجرور است چون مضاف الیه است و محلاً منصوب است، چون تمیز است و تمیز از منصوبات است.
شعر
ز سه تا ده همه جمع اند و مجرور
ز ده تا صد همه فرد ند و منصوب
ز صد برتر همه فردند و مجررو
4-تمییز در اصل چیست؟
4- تمییز در اصل مبتدا، فاعل، یا مفعول است:
روش تشخیص:
الف( تمییز اگر بعد از وزن أَفعل بیاید یا در جمله اسمیه واقع شود در اصل مبتدا است:
هذا الرجلُ اکثرُ منّا علماً ». علمُ هذا الرجلِ اکثرُ منّا «
ب( تمییز اگر بعد از فعل لازم بیاید در اصل فاعل است.
إزدَهرتْ هذِهِ الحدیقةُ وَردا ». ازدَهَر وردُ هذا الحدیقةِ «
ج( تمییز اگر بعد از متعدی بیاید در اصل مفعول است.
فَجّرنَا الارضَ عیونا ».فجّرنا عیونَ الأرضِ «
نکته: اصل تمییز ویژه تمییز نسبت است پس تمییز مفرد اصل ندار.
-1 اگرجمله ما جمله فعلیه باشد وفعل آن لازم باشد،اصل تمییز به صورت فاعل خواهدبودیعنی درجمله -
جدیدتمییزدرنقش فاعل خواهدبود وفاعل جمله قبل نقش مضاف الیه راخواهدداشت.
مثل فاضَ النَّهرُ ماء ا.)فاضَ فعل النَّهرُ فاعل ماء ا تمییز(
تبدیل:فاضَ ماء النَّهرِ .)فاضَ فعل ماء فاعل النَّهرِ مضاف الیه(
2- اگرجمله ماجمله فعلیه باشدوفعل آن متعدی باشد،اصل تمییز،مفعول میشودیعنی تمییزدرنقش مفعول ومفعول قبلی درنقش مضاف الیه درمی آید.
درنقش مضاف الیه درمی آید.