درس هفتم: مبتدا

- مبتداء یعنی چه؟

- مبتداء اسم مرفوعی است که در ابتداء جمله واقع شود و خبری به آن نسبت داده شود.

مانند: سعیدٌ عالِمٌ، سعید مبتداء، عالم خبر مبتدا.

- خبر چیست؟

- خبر همان نسبتی است که به مبتداء داده شده.

مانند: عالِمٌ در مثال بالا که به سعید نسبت داده شده.

- جمله یعنی چه؟

-جمله مرکب است و از اسم و فعل یا دو اسم.

- جمله بر چند قسم است؟

- جمله بر دو قسم است: 1- اسمیه جمله ای است که با اسم شروع شود. ( عَلِیٌّ ذَهَبَ إلی المدرِسةِ) که این جمله با اسم شروع شد.

2- و جمله فعلیه: جمله ایست که با فعل شروع شود. (جاءَ الحَقُّ)

                   1- جمله اسمیه = جمله ایست که با اسم شروع شود. مانند: عَلِیٌّ ذَهَبَ

    جمله

                    2-جمله فعلیه = جمله ای است که با فعل شروع می شود.

                                                                     مانند: جاءَ الحَقُّ

- جمله اسمیه از چه چیز تشکیل می شود؟

- جمله اسمیه همیشه از مبتداء و خبر تشکیل می شود.

- شبه جمله چیست؟

- شبه جمله عبارت است از یک اسم و ظرف یا جار و مجرور

ظرف: مانند: رَجُلٌ تَحتَ الشجرةِ.

جار و مجرور مانند: رَجُلٌ فیِ الدّار.

- ویژگی های مبتداء و خبر را نام ببرید.

- ویژگی های مبتداء عبارت اند از:

                                   الف: مبتداء معمولاً معرفه است.

                                               ب: مبتداء غالباً مقدم است.

                                                  ج: مبتداء همیشه مرفوع است.

- ویژگی های خبر عبارتند از:

                                                الف: خبر معمولاً نکره است

                                                     ب: خبر غالباً مؤخر است.

                                                             ج: خبر همیشه مرفوع است.

- بطور کلی خبر بر چند قسم است؟

- خبر بر سه قسم است:

الف: مفرد

ب: جمله:

ج: شبه جمله

که هر یک از این ها بر دو قسم است

            1- مشتق=  مانند: سعیدٌ عالِم

مفرد

   2- جامد = مانند: سعیدٌ اَسَدٌ

  1- اسمیه= مانند: سعیدٌ اَخُوهُ عالِم

جمله

  2- فعلیه= مانند: سعیدٌ ذَهَبَ الِی المدرسَةِ

        1- جار و مجرور مانند: سعیدٌ فیِ المدرسَةِ

شبه جمله

         2- ظرف: مانند: سعیدٌ تَحتَ الشّجرةَ ِ

- در چند مورد خبر مبتداء مقدم می شود؟

- اصل این است که مبتداء مقدم باشد ولی در دو مورد خبر وجوباً مقدم می شود بر مبتداء

1- هنگامی که خبر ظرف باشد یا جار و مجرور

                                             خبر مقدم جار و مجرور مانند: فی الدّارِ رَجلٌ

                                            خبر مقدم ظرف  مانند:   تَحتَ الشَّجرةِ رَجُلٌ

2- خبر از اسماء استفهام باشد

                                               مانند: کَیفَ حالُک خبر مقدم اسم استفهام

                             1- مفرد          1- جامد مانند: سعیدٌ اَسَدٌ

                                                2- مشتق مانند: سعیدٌ عالِمٌ

                             2- جملیه        1- اسمیه مانند: علیٌ اَخوهُ عالِمٌ

اقسام خبر                                    2- فعلیه مانند: سیعدٌ ذَهَب الَی  

                                                                                          المدرسةِ         

                             3- شبه          1- جار و مجرور مانند: عَلیٌّ فِی الدّارِ

                               جمله            2- ظرف مانند: سیعدٌ تَحتَ الشَّجَرَةِ

                             1- اگر خبر ظرف باشد مانند = تَحتَ الشّجرة رَجُل

مراحل تقدیم خبر        2- اگر خبر جار و مجرور باشد مانند = فی الدّار رَجُل

                             3- اگر خبر از اسماء استفهام باشد = مانند کَیفَ حالک

- آیا می شود مبتداء یا خبر را حذف نمود؟

- بلی هر گاه نشانه و قرینه ای در کلام باشد ممکن است مبتداء یا خبر حذف شود.

حذف مبتدا کیف حالک، در جواب می گوئی، جَیِّدٌ خوبم

در این مثال مبتداء حذف شده. اصلش بوده حالی جَیّدٌ

حذف خبر : کسی که سوال می کند، من عِندَکَ؟ چه کسی نزد توست

در جواب می گوئی عَلِیٌّ در این مثال خبر حذف شده

اصلش بوده عَلِیٌّ عِندیِ

خلاصه درس هفتم

1- مبتداء اسم مرفوعی است که در ابتدا جمله واقع می شود و خبر را به آن نسبت می دهند.

2- خبر همان نسبتی است که به مبتدا می دهند.

3- جمله بر دو قسم است جمله اسمیه و جمله فعلیه

4- جمله اسمیه با اسم شروع می شود و جمله فعلیه با فعل

5- شبه جمله عبارت است از ظرف و جار و مجرور